Blog Answyddogol

Arweinyddiaeth Plaid Cymru - Dafydd Ellis Thomas

2012-01-26T03:13:00.000-08:00

Wedi cyfnod hir iawn o beidio blogio, mae'r ras am arweinyddiaeth Plaid Cymru wedi fy hudo yn ol. Dwi wedi gwneud rhyw sylwadau wrth basio ar Twitter, ond mae cymlethdodau'r ras yn gofyn am fedru dweud mwy nac y gellid ei ffitio mewn i 140 llythyren.

Heb fynd i swnio'n rhy negyddol, dwi ddim yn credu bod y cynnig sydd ger bron yr aelodau yn un arbennig o wefreiddiol. Mae'r broses o ddewis arweinydd - hyd yn hyn - wedi bod yn donic i'r Blaid, yn bennaf oherwydd y cynnwrf mae Leanne Wood wedi llwyddo i'w greu ymysg aelodau newydd, ifanc. Ond y teimlad dwi'n ei gael yw bod pedwar sydd yn y ras yn ddarpar arweinwyr dros dro. Dwi'n gwybod mor syrffedus yw clywed aelodau Plaid Cymru yn trin Adam Price fel Meseia, ond fedra i ddim peidio a theimlo mae cadw'r sedd yn gynnes i Adam fydd gwaith pa bynnag un o'r pedwar fydd yn llwyddianus.

Mae gen i rhyw deimlad efallai bod Dafydd Elis-Thomas yn teimlo 'run fath a fi. Dwi ddim yn argyhoeddedig fod DET yn dymuno bod yn arwain Plaid Cymru i mewn i etholiadau 2019; yn hytrach, dwi'n teimlo ei fod yn gweld yr her i'r Blaid yn y tymor canol, ac yn dymuno rhoi sefydlogrwydd iddi dros yr ychydig flynyddoedd nesaf. Os mae dyna'r bwriad, dwi ddim yn or-wrthwynebus i ymgeisyddiaeth yr Arglwydd. Dwi'n ymwybodol fod DET yn ffigwr dadleuol o fewn y Blaid, ond dwi ddim yn siwr faint o sylwedd sydd 'na i'r feirniadaeth ohono. Ei ddatganiadau ynglyn a chenedlaetholdeb a'r frwydr iaith sydd wedi gwneud niwed iddo, ac mae'r rhain yn deillio o ymgais i gymeryd safbwynt mwy nuanced ar y materion hyn - ymgais sydd wedi methu, i raddau helaeth, a sydd wedi arwain at ganfyddiad o fewn Plaid Cymru ei fod yn wrthwynebol i draddodiad cenedlaetholgar-ddiwylliannol y Blaid.

Dwi'n credu bod 'na wahaniaethau eithaf helaeth rhwng fy ngwleidyddiaeth i a gwleidyddiaeth DET - yn enwedig ar genedlaetholdeb diwylliannol, yr Undeb Ewropeaidd a materion rhyngwladol. Ond mae gen i barch mawr at allu DET, ac yn credu ei fod yn meddu ar y sgiliau cyfathrebu sydd yn angenrheidiol mewn arweinydd. Yng nghyd-destun Gwynedd, mae hefyd wedi bod yn eithriadol o gefnogol i waith y Cyngor. Y peth hawdd i'w wneud fyddai iddo neidio ar bob bandwagon Llais Gwynedd-aidd sydd yn pasio heibio; gwneud ei hun yn boblogaidd ar draul ei gyd-aelodau ar y Cyngor. Mae DET yn haeddu clod am beidio gwneud hyn, a rhoi ei gefnogaeth lawn i'r hyn mae Plaid Cymru yn ei wneud o fewn ei etholaeth.

Y maen tramgwydd mawr i mi yw perthynas Plaid Cymru a phleidiau eraill y Cynulliad. Mae Dafydd Elis-Thomas wedi ei gwneud yn berffaith blaen ei fod yn credu mae lle Plaid Cymru yw cyd-weithio a Llafur yn y Cynulliad i wthio agenda flaengar, Gymreig yn ei blaen. Mae wedi datgan y bydd yn gwthio'r Blaid i fabwysiadu'r egwyddor nad ydynt yn fodlon clymbleidio a'r Ceidwadwyr ar unrhyw gyfrif. Tra mod i'n deallt ei anfodlonrwydd i gyd-weithio a'r Toriaid, mae'n rhaid cofio bod 'na nifer fawr o bobl o fewn Plaid Cymru - minnau yn eu plith - sydd a gwrthwynebiad egwyddorol sylfaenol i glymbleidio gyda unrhyw un o'r pleidiau unoliaethol. Roeddwn i'n anhapus iawn ein bod ni wedi clymbleidio gyda Llafur yn 2007. Yn y tymor hir, mae gen i bryderon anferth am effaith cael un blaid yn tra-arglwyddiaethu dros ddemocratiaeth yng Nghymru, ac roedd Cymru'n Un yn atgyfnerthu'r unbleidiaeth yma. Ond, mi ydw i hefyd yn cydnabod fod Cymru'n Un wedi galluogi Plaid Cymru i gyflawni nifer o addewidion ei maniffesto, a hynny er bydd pobl Cymru. Mae clymbleidio yn rhan annatod o wleidyddiaeth Cymru ers 1999, ac mae'n rhaid i Blaid Cymru gymeryd agwedd bragmataidd at ddewis partneriaid. Mae mabwysiadu egwyddor o eithrio un blaid yn cyfyngu gallu Plaid Cymru i wthio agenda cenedlaetholdeb yn ei blaen.

Dyma pam na fedra i gefnogi Dafydd Elis-Thomas fel dewis cyntaf. Ond, dwi yn gefnogol i'w achos, ac yn credu y byddai'n gwneud arweinydd dros-dro rhagorol. Felly, oni bai fod pethau'n newid yn radical rhwng rwan a derbyn y papur pleidleisio, DET fydd yn cael fy ail-bleidlais i.

Ac o ran darogan y canlyniad? Dwi'n credu mae DET fydd yn yr ail safle ar ddiwedd y ras. Mi roi fy marn ar y 3 ymgeisydd arall dros y dyddiau nesaf.

Diwedd i gyfnod anodd dros ben

2011-07-08T12:15:00.000-07:00

Fe fydd rhai ohonoch yn gwybod fod Heddlu Gogledd Cymru wedi dwyn achos yn fy erbyn yn ddiweddar, yn dilyn cwyn gan y Cynghorydd Seimon Glyn ynglyn a deunydd y mae'n honni iddo ei weld ar fy nhudalen Facebook.
Ers i'r honiadau hyn gael eu gwneud yn fy erbyn, rwyf wedi datgan yn gwbl glir fy mod yn ddi-euog o unrhyw drosedd. Heddiw, penderfynodd Gwasanaeth Erlyn y Goron i roi'r gorau i'r achos yn fy erbyn, oherwydd diffyg tystiolaeth. Diolchaf fod synnwyr cyffredin wedi enill y dydd, a bod fy ffydd yn y system droseddol wedi ei wobrwyo. Rwyf llawn mor sicr y bydd ymchwiliad Ombwdsmon Cymru yn dod i'r un casgliad - sef nad wyf wedi gwneud unrhyw beth o'i le.
Hoffaf ddiolch o galon i fy nheulu, ffrindiau a chyd-weithwyr am eu cefnogaeth di-wyro dros yr ychydig wythnos diwethaf. Hoffwn ddiolch hefyd i'r dwsinau o bobl sydd wedi cysylltu o bob rhan o Gymru i fynegi eu cefnogaeth i mi. Nid oes yr un enaid byw wedi bod yn llai na charedig gyda mi drwy gydol y cyfnod. Yn olaf, hoffwn ddiolch i Heddlu Gogledd Cymru a Chyngor Gwynedd am eu hymddygiad proffesiynnol a chwrtais drwy gydol yr ymchwiliad.

Gwneud y pethau bychain

2010-09-03T02:02:00.000-07:00

Diolch i Rhodri ap Dyfrig a chriw Pethau Bychain am drefnu'r digwyddiad heddiw. Mae'r blog wedi bod yn ddistaw dros ben yn ddiweddar, ac mae gweithgarwch criw Pethau Bychain, ynghyd a'r ffaith fy mod wedi dod yn syfrdanol o uchel yn rhestr flynyddol Blogiau Cymreig Total Politics wedi codi cywilydd arna i. Pam fy mod i wedi gwneud cyn lleied o ymdrech i flogio yn ddiweddar?
Does dim amheuaeth fy mod i wedi bod yn brysur - gyda fy ngwaith bob dydd ym Mhrifysgol Bangor, ond hefyd gyda amryw bethau eraill yn fy mywyd. Fe briodais ar yr 17eg o Orffennaf, ac fe gymerodd hynny dalp o fy amser ddecrhau'r haf. (Dwi hefyd yn aelod o Awdurdod S4C, ond dwi ddim yn mynd i ddechrau trafod y prysurdeb sydd wedi bod ynghlwm a hynny).
Yn y gwaith, dwi'n defnyddio'r haf yn bennaf i wneud gwaith ymchwil, ac mae'r PhD wedi bod yn symyd ymlaen yn boenus o araf. Serch hynny, fe dderbyniais i newyddion da ychydig wythnosau yn ol, ynglyn a darn arall o waith ymchwil sydd gen i ar y gweill. Dwi wedi derbyn grant i fod yn gwneud darn o waith ar hunaniaeth bechgyn ifanc Cymraeg, a hynny drwy ddefnyddio dulliau sydd wedi eu llunio gan Yr Athro David Gauntlett, o Brifysgol San Steffan.
Fel rhan o'r cynllun hwn, fe fydda i'n ymweld a thair ysgol uwchradd mewn ardaloedd Cymraeg, ac yn gweithio gyda grwp dethol o fechgyn. Y syniad ydi ein bod yn mynd ati i ddychmygu beth fyddai hanes superhero wedi ei fagu yn y Gymru Gymraeg - Spiderman o Gaernarfon, neu Superman o Dregaron. Mae'r grant yn ein galluogi ni i dalu arlunydd proffesiynnol i weithio gyda'r bechgyn i lunio'r cymeriadau, a dwi'n gobeithio gallu defnyddio doniau un arlunydd arbennig sydd wedi gweithio ar rai o gomics mawr Marvel a 2000AD.
Beth bynnag, fe fydd y cymeriadau a'r comics yn cael eu rhoi ar y we pan mae nhw'n barod, ac fe fydd cyfle i'r cyhoedd ein cynorthwyo wrth i ni geisio dehongli beth mae'r cymeriadau yn eu dweud am hunaniaeth y bechgyn. Fe wna i adael mwy o fanylion yn y fan hyn, wrth i'r prosiect fynd yn ei flaen, gan obeithio bydd gan rai ohonoch chi ddiddordeb mewn cyfrannu at y drafodaeth.

Ysgol y Parc - Ymateb Ffred Ffransis

2010-06-08T12:20:00.001-07:00

Mae Ffred, fel finnau, yn ddyn hynod o brysur sydd yn gorfod ffitio gwaith gwleidyddol o amgylch bywyd go iawn. Yn dilyn protestiadau ychydig wythnosau yn ol, a'r drafodaeth a ddilynnodd, mae wedi ysgrifennu neges ataf. Roedd wedi bwriadu ei rhoi yn adran sylwadau'r blog, ond wedi methu a gwneud gan ei bod yn rhy hir. Felly er tegwch iddo (a gyda ei ganiatad) dwi'n atgynhyrchu'r cyfan yma. Os ca'i amser, efallai yr ysgrifenna i ymateb dros yr wythnosau nesaf.

Annwyl Dyfrig
Dyma gyfle o'r diwedd i ymateb i'th sylwadau am Ysgol Parc a'r ddadl yn
siambr Gwynedd. Pwyllgor Craffu oedd hwn i fod, ond doedd fawr dim
gwaith craffu na holi beirniadol ar yr argymhelliad i gau Ysgol Parc.
Byddai llawer iawn o faterion y byddwn yn anghytuno a nhw o ran yr hyn a
ddywedwyd ac na ddywedwyd y diwrnod hwnnw, ond ni byddwn yn torri ar
draws y gweithgareddau onibai egwyddor sylfaenol yn y fantol. Gallwn i
fod wedi aghytuno a lleoliad arwydd ffordd yn y 70au, ond fyddwn i ddim
yn ei symud heblaw am ei fod yn anwybyddu'r Gymraeg.

Yr egwyddor sylfaenol oedd bod y penderfyniad wedi bradychu lles a
gobeithion plant ysgol Parc a'r gymuned Gymraeg y maent yn perthyn iddi.
Rwy'n sicr nad dyna fwriad y cynghorwyr a bleidleisiodd felly - ac felly
nid bradwyr mohonynt - ond dyna effaith ymarferol eu gweithred, ac ni
sefydlwyd Plaid Cymru er mwyn bradychu cymunedau Cymraeg bychain. Mae'n
cymryd dwy funud o ystyriaeth i gynnig gwelliant y dylai'r Cyngor
weithio i gynnal y gymuned wedi cau'r ysgol - ond mae'n cymryd
blynyddoedd o fyw yn Parc (neu, fel fi,  mewn pentre gwledig cyffelyb) i
weld mor wag yw geiriau o'r fath. Nid rhywbeth i'w chreu gan Swyddogion
Datblygu yw cymuned ond twf organig i'w hyrwyddo trwy sicrhau fod
ffocysys cymunedol ar gael. Yr ysgol yw'r pwysicaf o'r rhain ar gyfer
plant ac oedolion ifainc o oed rhieni. Trwy'r ffocws hwn maen nhw'n
cyfarfod ac yn rhannu gobeithion a diwylliant byw. Hebddi fe ant ar
chwal i wahanol gyfeiriadau, ac mae cymuned gyfan yn heneiddio wrth fod
rhieni ifainc  yn peidio a dewis byw mewn cymuned heb ysgol. Flynyddoedd
yn ol yr oedd sawl ffocws i fywyd cymuned bentrefol, fe erys ychydig.
Mae'r sefyllfa'n fwy unigryw yn Parc gan fod y gymuned wedi mynd trwy'r
frwydr am ei dyfodol yn barod ac fe sefydlwyd, o ganlyniad, bartneriaeth
unigryw rhwng ysgol a chymuned - gyda neuadd yn rhan o'r ysgol a
phrifathro yn cael dyletswydd a chydnabyddiaeth fel arweinydd cymunedol
Cymraeg. Byddai ganwaith anos cynnal adnodd o'r fath heb fod ysgol yn
rhan ohoni - o ran incwm ac o ran cyfranogiad pobl ifainc. O ran yr
effaith ar y Gymraeg, rwyt yn cyfeirio at adroddiad Dylan Bryn. Fe
wnaeth yr hyn y'i gofynwyd ohono - sef ateb y cwestiwn "Petai plant Parc
oll yn mynd i Lanuwchllyn, beth fyddai'r effaith ar eu hiaith ?" Mae'r
ateb gweddol hunan-amlwg yn y fformiwla mathemategol simplistaidd -
"Byddai deirgwaith fwy o blant Cymraeg, ac felly deirgwaith mwy o
gyfleon i ddefnyddio'r iaith !!!" Ond mae rhagdyb y cwestiwn yn
anghywir. Fyddai plant Parc ddim yn mynd yn otomatig i Lanuwchllyn
oherwydd mai dyna gynllun biwrocrat yng Nghaernarfon. O chwalu'r cyswllt
rhwng ysgol a chymuned a thanseilio ymdeimlad rhieni o berchnogaeth ar
eu hysgol, byddai rhieni'n anfon eu plant at amrywiaeth o lefydd yn ol
cyfleustra personol, teuluol a gwaith. Yn ol yr ymdrafod lleol, byddai
rhyw 6 yn debyg o fynd i Lanuwchllyn, cwpwl i Ysgol Bro Tryweryn a'r
mwyafrif i'r Bala. O roi cwestiwn neu senario felly, byddai'r awdur wedi
dweud y byddai'r symudiad yn ddinistriol i iaith y plant. Yn llawer
pwysicach, byddai'n ehangach niweidiol i'r Gymraeg trwy danseilio
cymuned bentrefol Gymraeg arall.

Dwi'n eitha siomedig yn dy syniad cul iawn - o ddarllen dy flog - o beth
yw diben addysg a'r meddylfryd adrannol ynghylch sut y dylid gweinyddu
cyllid. Mae cyfranogiad rhieni a chymuned yn addysg y plant yn ffactorau
o werth addysgol yn yr oedran gynnar, ac mae golwg holistaidd ar
weinyddu cyllid yn cynnig atebion llai simplistaidd nag eiddo swyddogion
y Cyngor. Yn ol ffigurau'r swyddogion, byddai cau Ysgol Parc yn arbed
£59,000 (neu £2.65 y pen i bob disgybl yng Ngwynedd). Byddai'r ffigur yn
gostwng yn sylweddol os ystyriwch werth ariannol y cymorth gwirfoddol a
roddir gan drigolion Parc i'r addysgu, ac hefyd cost gwaith unrhyw
swyddogion datblygu sy'n ceisio codi'r darnau wedi cau ysgol. Ond yn
bwysicach, mae'r swyddogion yn ystyried arbedion mewn cymhariaeth a'r
status quo (nad oes neb yn ei bledio) yn hytrach na chydag opsiynau
eraill. Fe roddwyd i'r pwyllgor cam-wybodaeth ddybryd gan swyddog am
ystyr a goblygiadau ffederasiynau yn ol y rheoliadau newydd a gyhoeddwyd
yn derfynol ddeufis yn ol (ond a fodolent am 18 mis cyn hynny ar ffurf
drafft). Am ryw reswm, mae Gwynedd o hyd yn edrych ar ffederasiwn fel
posibiliad rhwng 2 neu 3 o ysgolion bach. Mae ymchwil Ynys Mon yn dangos
fod y gwir arbedion sylweddol i'w canfod o greu ffederasiwn rhwng
sefydliad mawr canolog a'r ysgolion bach cylchynnol - ond dyw Gwynedd
byth yn edrych ar fodel o'r fath.

Dyma'r wir siom i ni - nad ystyriwyd y model arloesol ac uchelgeisiol a
gynigwyd gan Gymdeithas yr Iaith ac a roddodd fod i'r holl drafod yn y
lle cyntaf. Cynigiodd y Gymdeithas yn 2008 y dylid creu ffederasiwn - ar
y ffurf newydd o ysgolion, nid safleoedd - rhwng Ysgol Uwchradd y Berwyn
a'r ysgolion cynradd o'i chwmpas ac y dylai'r uned addysgol
integreiddiedig hon gael mewnbwn gan CMD a chynnig cyfleusterau newydd
yn gymunedol ac yn gelfyddydol yn y safle canolog newydd yn Y Bala. Trwy
gydlynu defnydd adnoddau dynol a materol, byddai modd gwneud arbedion
sylweddol - lawer mwy na'r £59,000 a gynigir o aberthu Ysgol Parc. Ar y
pryd, ymatebodd llywodraethwyr Ysgol Y Berwyn yn gadarnhaol iawn i
strategaeth y Gymdeithas - gymaint felly nes iddyn nhw gysylltu a'r
Swyddfa Addysg a gofyn am gael eu cynnwys yn y trafodaethau dalgylch.
Dyna roddodd fodd ar natur y trafod presennol. Ond yn y cyfamser, ni
thrafodwyd model integreiddiedig y Gymdeithas hyd yn oed fel un o'r 7
opsiwn. Yn lle hynny, setlwyd ar gyfaddawd nad sydd iddi werth strategol
- sef cymryd y syniad o Ysgol Gydol Oes i'r Bala, cau'r Parc a gofyn i'r
3 arall gario mlaen ore fedran nhw mewn rhyw ffurf annelwig o "gydweithio".

Mor eironig, Dyfrig, yw dy eiriau y byddai'r Cyngor yn aberthu ei
"strategaeth" pe na chaeid Parc. Y gwrthwyneb sy'n wir. Cyfaddawd sy
gyda ni yn lle strategaeth. Mae'n achos tristwch fod Parc i gael ei
aberthu - mewn ymdrech (ofer o bosib) i ddangos i'r Cynulliad fod
"rhywbeth yn cael ei wneud" - heb hyd yn oed ystyried yr ateb strategol
a allsai fod wedi denu cefnogaeth pawb ym Mhenllyn yn lle creu'r fath
ddrwgdeimlad. Ni chawsom hyd yn oed gyfle i drafod gyda swyddogion y
model hwn - er bod ein hargymhelliad gwreiddiol wedi rhoi cychwyn i'r
holl drywydd hwn.

Dwi wedi mynd ymlaen yn ddigon hir, ac felly ni byddaf yn manylu mwy ar
dwyll dadl y llefydd gwag yn achos Penllyn. Digon yw dweud, yn ol y
tafluniadau, y bydd tua 25 o ddisgyblion o fewn 2/3 blynedd yn Ysgol
Parc - sef 8 lle gwag yn unig ac yr ydym wedi cynnig i'r Cyngor ddulliau
o ymwneud a hyn a allent o bodsibl ddod a derbyniadau scyfalaf sylweddol
i'r Cyngor heb aberthu ysgol a chymuned Gymraeg.

Mewn gair, byddai cau'r ysgol heb fod yn fodlon trafod yn fanwl y
posibiliadau hyn yn bradychu ymddiriedaeth y plant a'u cymuned

--
Ffred Ffransis

Cymdeithas yr Iaith - Cau Ysgol y Parc

2010-05-24T07:42:00.000-07:00

Heddiw fe benderfynodd Pwyllgor Plant a Phobl Ifanc Cyngor Gwynedd argymell y dylid cau Ysgol y Parc, ger y Bala, fel rhan o gynllun i ad-drefnu addysg gynradd yn yr ardal. Bydd y cynlluniau hyn yn golygu codi ysgol newydd gydol-oes yn y Bala ei hun, ac Ysgol y Parc yw'r unig un o'r ysgolion gwledig o amgylch y dref sydd wedi ei chlustnodi i gau. Hon yw'r ysgol leiaf yng Ngwynedd, gyda dim ond 18 o ddisgyblion.
Beth bynnag, pan basiodd yr argymelliad i gau, cafwyd ymddygiad cyfangwbl warthus gan nifer o bobl yn yr oriel gyhoeddus. Cododd Ffred Ffransis ar ei draed, gan ein galw ni (hynny yw y rhai ohonom a bleidleisiodd dros gau) yn fradwyr, a thaflu tegan meddal oen bach atom ni - i gynrychioli'r modd y mae'r Ysgol y Parc yn "oen i'r lladdfa", chwedl Ffred. Gwaeddodd un arall o'r dorf enw un o'm cyd-gynghorwyr, gan ei alw yn "fochyn". A dechreuodd Osian Jones, trefnydd y Gogledd, Cymdeithas yr Iaith - ffrind i mi ers pan dwi tua 15 oed - alw enwau'r cynghorwyr Plaid Cymru a oedd wedi pleidleisio dros gau, gan eu galw yn fradwyr.
Pan soniais am hyn ar Twitter, fe benderfynodd Rhys Llwyd, aelod amlwg arall o'r Gymdeithas, y byddai'n fy enllibio yn gyhoeddus.
A phan ysgrifennais at Ffred i fynegi fy anfodlonrwydd, fe gefais ymateb gan ei ferch yn fy nghymharu gyda aelod o Gyngor Lerpwl a bleidleisiodd i foddi Tryweryn. Dwi wedi cynnwys y negesuon hynny isod, yn hytrach na ail-adrodd fy nadleuon.

Dyfrig Jones wrote:
Annwyl Ffred,

Rydw i'n hynod, hynod o siomedig gyda eich ymddygiad chi yn Siambr Cyngor Gwynedd heddiw. Mae gennych chi hawl i'ch barn, a hawl i fynegi'r farn honno yn gyhoeddus. Yn wir, fe gawsoch fynegi eich barn yn uniongyrchol i'r panel adolygu dalgylch, ac fe fu un o swyddogion Cyngor Gwynedd yn barod i ddosbarthu eich taflen i holl aelodau'r pwyllgor cyn dechrau'r cyfarfod. Beth bynnag fo'n barn ni ynglŷn a'ch sylwadau, fe gawsoch eich trin yn gwrtais a pharchus.

Mae'r ffaith i chi ymateb i'r parch a'r cwrteisi yma mewn modd mor amharchus ac anghwrtais yn fy nhristau. Mae hefyd yn tanseilio eich hachos. Yn y dyfodol, gai ofyn yn garedig i chi beidio ac ymateb i benderfyniadau yr ydych yn anghytuno a nhw drwy darfu ar waith y Cyngor?

Dyfrig

Shwmae Mr Jones

Dwi'n ofni nad yw'n nhad yn y swyddfa heddiw gan ei fod, yn dilyn y cyfarfod y bore yma, yn teithio o amgylch Cymru gyda'i waith. Gofynodd i mi edrych ar ei ebyst rhagofn fod neges brys yn dod trwyddo. Roeddwn i'n teimlo fod yn rhaid i mi ymateb gan i mi yn wir gael fy nhristau wrth ddarllen eich sylwadau. Cofiaf fy nhadcu (Gwynfor Evans) yn son am ei brotest yn Nghyngor Lerpwl adeg y bygythiad i gymuned Cymraeg arall yn ardal y Bala a'r modd "amharcus ac anghwrtais" y gwnaeth ef darfu ar waith y Cyngor y diwrnod hynny. Y trueni yw fod y gelyn pryd hynny mor glir ond erbyn hyn fod cymunedau Cymraeg yn cael eu bradychu gan aelodau o Blaid Cymru!!!

Yn Ddiffuant
Angharad Clwyd
(3ydd Merch Ffred)

Annwyl Angharad,
Mae gwahaniaeth sylfaenol rhwng yr hyn a ddigwyddodd heddiw parthed Y Parc, a'r hyn a ddigwyddodd yn siambr Cyngor Dinas Lerpwl. Roedd boddi Cwm Celyn yn rhywbeth a ddigwyddodd o ganlyniad i benderfyniad gan sefydliadau gwleidyddol tu allan i Gymru. Ni chafodd trigolion Cymru yr hawl i ddylanwadu yn ddemocrataidd ar y penderfyniad hwnw, ac felly roedd yn rhaid troi at brotest er mwyn ceisio newid.
Mae'r penderfyniad i ad-drefnu addysg gynradd yng Ngwynedd yn un sydd wedi ei wneud gan gynrychiolwyr etholedig pobl Gwynedd, nifer helaeth ohonyn nhw yn genedlaetholwyr ymroddedig a didwyll. Mae gwahaniaeth barn rhyngthom ni a rhai chenedlaetholwyr eraill, ond annhegwch o'r mwyaf yw ein cymharu ni a Chyngor Dinas Lerpwl.
Yr hyn a'm tarodd i heddiw oedd ail-ddarllen adroddiad annibynnol a gomisiynwyd gan Gyngor Gwynedd i effaith ieithyddol ad-drefnu addysg gynradd. Comisiynnwyd yr adroddiad hwn mewn ymateb i bryderon a fynegwyd gan Gymdeithas yr Iaith - ymhlith eraill - yn y gorffennol. Mae'r adroddiad hwn yn datgan yn gwbl eglur y byddai cau Ysgol y Parc yn cael effaith gadarnhaol ar yr iaith Gymraeg, gan y byddai yn arwain at greu uned fwy, ac felly mwy cynaliadwy, yn Ysgol O.M. Edwards, Llanuwchllyn.

Fe allwch ddarllen adroddiad yr ymgynghorydd annibynnol yma

http://www.gwynedd.gov.uk/upload/public/attachments/1037/ASESIAD_ARDRAWIAD_IEITHYDDOL_ANNIBYNNOL_Y_BERWYN_5.pdf

Cymal 6.11 yw'r un perthnasol.

Rwy'n derbyn efallai eich bod yn anghytuno gyda casgliadau'r arbennigwr annibynnol. Nid dadlau dros yr un cymal penodol hwn yw fy mwriad i. Dim ond gwneud y pwynt syml, fy mod innai yn genedlaetholwr, sydd yn pryderu am yr iaith Gymraeg, a sydd wedi gweithredu mewn modd yr ydw i'n ei gredu fydd yn cryfhau'r iaith ym mro Penllyn.

Gofynwch i chi eich hun - ydw i'n haeddu cael fy ngalw yn "fradwr" ac yn "fochyn" am wneud hyn? Ydw i, fel yr ydych chi'n ei awgrymu yn eich neges, yn gyfystyr a Sais o Lerpwl a foddodd Gwm Celyn?

Dyfrig Jones

Canlyniadau 2010 - Targedau Plaid Cymru

2010-05-07T12:35:00.000-07:00

Ychydig iawn o gyfle ydw i wedi ei gael i flogio dros yr wythnosau diwethaf, a hynny oherwydd pwysau gwaith, yn bennaf. Ond yn dilyn canlyniadau neithiwr, mae fy mhen i'n troi braidd, a dwi'n teimlo'r hen awydd 'na i chwydu popeth allan ar y blog. Mae 'na lot dwi ishio'i ddweud, ond efallai mae'r lle callaf i gychwyn yw efo seddi targed Plaid Cymru (nid yn eu trefn flaenoriaeth, gyda llaw)

1. Arfon

Dwi'n byw ym Methesda, a dyma'r tro cyntaf i ni fod i mewn gyda gweddill Arfon ar lefel San Steffan. Fe fum i allan yn canfasio a dosbarthu taflenni rhywfaint dros yr wythnosau diwethaf, a doeddwn i ddim yn disgwyl iddi fod mor agos yma. Yn ol yr adroddiadau o'r cyfri, roedd hi'n agos rhwng Llafur a Phlaid Cymru yng Nghaernarfon, Llafur a mwyafrif eithaf clir ym Mangor, a Phlaid Cymru a mwyafrif eithaf clir yn Nyffryn Ogwen, Dyffryn Nanlle, a'r pentrefi gwledig (Bethel, Llanrug, Deiniolen ayyb). Mae'n amlwg felly bod angen gwaith ym Mangor, yn enwedig o ystyried bod nifer helaeth o fyfyrwyr yn byw yno, ond nid o anghenrhaid yn pleidleisio.

2. Aberconwy

Tan eleni, roedd Bethesda a Bangor yn etholaeth Conwy, a dwi wedi fy magu yn gwylio'r brwydro yma - roedd fy nhad yn asiant i Rhodri Davies yn 1987 a 1992. Roeddwn i'n wirioneddol grediniol y byddai Plaid Cymru yn ail cryf yma, a bod posib gwirioneddol i ni ei chipio - mi es i gyn belled a rhoi £10 ar Blaid Cymru i enill, brynhawn ddoe. Yn fy marn i, mae'n ddamniol ein bod ni wedi cael ein arwain i obeithio cymaint o Phil Edwards. Dyw bod yn or-optimistaidd ddim wastad yn dacteg dda, gan ei fod yn gwneud i ni edrych yn wan pan mae ein "ail cryf" ni yn troi yn bedwerydd safle ar y noson. Siom fawr.

3. Ceredigion

Os oedd Aberconwy yn siom, roedd Ceredigion yn dorcalonus. Dwi ddim yn adnabod yr etholaeth yn ddigon da i wybod beth aeth o'i le, ond mae'r canlyniad yn codi cwestiynnau pwysig. Yn sicr, roedd y dadleuon teledu yn ffactor bwysig. Ond mae Plaid Cymru wedi bod yn gweithio yn hynod o galed yn Ceredigion, yn gyson ers siom fawr 2005. Ac mae Mark Williams yn cael ei adnabod fel AS digon cyffredin, i ddweud y lleiaf. Sut felly y trowyd mwyafrif Lib-Dem o ychydig gannoedd yn fwyafrif o 9000?

4.

Mae Ynys Mon yn dipyn nes at adref, ac yn etholaeth dwi'n lled gyfarwydd a hi. Efallai nad oedd y mwyafrif Llafur yn agos at un y Lib-Dems yng Ngheredigion, ond mae hon yn ergyd yr un mor drom. Yn ystod teyrnasiad Albert Owen, mae cyflogwr mwya'r ynys wedi cau, gan roi cannoedd o etholwyr ar y clwt - a hynny yng Nghaergybi, power-base Albert. Sut felly y llwyddodd i ddal ei sedd gyda chymaint o fwyafrif?
Efallai bod gwleidyddiaeth fewnol yr ynys yn ffactor. Mae Cyngor Mon yn shambles llwyr, ac er nad aelodau Plaid Cymru sydd yn euog o dynnu enw da'r Cyngor drwy'r baw, fe fyddwn i'n dychmygu eu bod wedi eu heintio drwy fod yn rhy agos at sefydliad llwgr a phlentynaidd.
Dwi hefyd yn credu bod y Blaid ym Mon wedi dewis yr ymgeisydd anghywir i'r etholaeth. Fe weithiodd Dylan Rees yn galed iawn, ond dwi ddim yn credu fod ganddo'r grym personoliaeth sydd ei angen. Heb fynd i swnio yn gul, roeddwn i'n siomedig iawn gyda'r ffaith ei fod mor barod i droi at y Saesneg. Bob tro dwi wedi ei glywed yn siarad yn gyhoeddus, mae wedi mentro brawddeg neu ddwy yn y Gymraeg, cyn troi at y Saesneg. Mewn etholaeth draddodiadol iawn fel Mon, dwi'n credu bod hyn yn wendid sylfaenol.
Serch hynny, mae ymyl disglair i bob cwmwl du, chwedl y Sais. Dwi ddim eisiau codi cywilydd arni yn ormodol, ond i mi mae'n amlwg fod gan Ynys Mon ymgeisydd perffaith ar gyfer yr etholiad nesaf - Heledd Fychan. Fe weithiodd Heledd yn aruthrol o galed yn Maldwyn, a oedd yn sedd nad oedd gan y Blaid unrhyw obaith o'i henill - a cynyddodd ein pleidlais, gan ddod yn drydedd. Merch o Fon yw Heledd yn wreiddiol, ac mae ei theulu yn dal i fyw yno, ac yn weithgar o fewn y Blaid yn lleol. Byddai Heledd yn ymgeisydd heb ei hail, a dwi'n mawr obeithio y bydd yn ceisio'r enwebaid y tro nesaf.

4. Llanelli

Efallai ein bod wedi ein siomi yn Aberconwy, Mon a Cheredigion, ond dwi'n credu bod canlyniad Llanelli yn hwb i ni gyd. Roedd Myfanwy Davies yn ymgeisydd gwych, a dwi'n mawr obeithio y bydd yn parhau i geisio cael ei hethol. Byddai'n gaffaeliad enfawr i Blaid Cymru yn Llundain neu Gaerdydd. Roedd y ffaith iddi ddod o fewn 2000 o bleidleisiau i Nia Griffiths mewn etholaeth sydd mor draddodiadol driw i'r Blaid Lafur yn ganlyniad gwych, yn enwedig o ystyried yr hinsawdd Brydeinig. Gyda'r gwynt y tu ol iddi, fe allai Myfanwy gymeryd Llanelli. Targed realistig ar gyfer y dyfodol.

5. Meirion-Dwyfor a Dinefwr

Diolch byth bod y ddwy sedd hon wedi bod yn weddol ddi-drafferth i ni. Chafodd Elfyn Llwyd ddim trafferthion, ac mae ei fwyafrif anferth yn tystio i'w allu fel aelod, a cryfder y gefnogaeth yn yr ardal. Y syndod fwyaf oedd bod Louise Hughes wedi cael cymaint o gefnogaeth.
Dwi'n credu bod Jonathan Edwards hefyd wedi cael hwyl dda iawn. Roedd gan Adam Price bleidlais bersonol gref, a doedd dim disgwyl i Jonathan gynnal honno i gyd. Ond fe gafodd ganlyniad anrhydeddus iawn, a phob dymuniad da iddo.

Plaid Cymru a'r LCO iaith

2010-03-15T15:15:00.000-07:00

Ar ei ffrwd Twitter, gofynnodd Rhys Llwyd pan nad oes mwy o aelodau amlwg Plaid Cymru wedi arwyddo deiseb Cymdeithas yr Iaith yn galw am ail-wampio'r LCO iaith. Fy ateb syml i oedd y bod modd i genedlaetholwr wrthwynebu galwad y Gymdeithas am resymau egwyddorol. Arweiniodd hynny yn anorfod at drafodaeth, ond gan nad ydw i'n un sydd yn gallu defnyddio un gair pan y galla i ddefnyddio dwsin, dwi ddim yn credu bod modd i mi amlinellu fy nadl mewn 140 llythyren.

I fod yn onest, nid ochri gyda Phlaid Cymru ydw i yn y fan hyn. Does gen i ddim syniad pam nad oes mwy o aelodau amlwg y blaid wedi arwyddo'r ddeiseb. Ond dwi'n berffaith eglur ynglyn a pham nad ydw i wedi gwneud hynny. Tydw i ddim yn credu ei bod hi'n ddefnyddiol na'n synhwyrol trafod dyfodol yr iaith Gymraeg yn nhermau "hawliau ieithyddol". Tra 'roeddwn i'n olygydd Barn, fe amlinellais i fy safbwynt fwy nac unwaith - dyma engrheifftiau o Fawrth 2009 a Hydref 2008

Craidd fy nadl i yw bod y Gymdeithas yn trafod "hawliau ieithyddol" mewn modd sydd yn gwbl wrthun i mi. Wrth gwrs y dylai fod gan unigiolyn yr hawl i siarad Cymraeg, ond yn yr un modd, mae gan unigolyn arall yr hawl i beidio ai ateb - neu i'w ateb yn y Saesneg, os y myn. Dyna yw natur hawliau dynol; maent yn bethau sydd yn perthyn i'r unigolyn, a nid i ddiwylliant neu gymuned. Mae Cymdeithas yr Iaith yn dadlau bod gan bob un ohonom ni'r hawl i siarad Cymraeg, ac yr hawl i gael ateb yn y Gymraeg.

I mi mae'r peth yn nonsens. Nid oes gan y Sais yr "hawl" hon i'r iaith. Fe allai Gordon Brown ei hun gerdded i mewn i fwyty Tseiniaidd yn Soho, ac os nad yw'r waiter yn dymuno ei ateb yn Saesneg, yna does dim oll y gall hyd yn oed Prif Weinidog Prydain ei wneud i newid hynny.

Nawr, fe allwn ni basio cyfreithiau sydd yn rhoi dyletswydd cyfreithiol ar gwmniau i gynnig gwasanaeth drwy gyfrwng y Gymraeg i'w chwsmeriaid. A coeliwch neu beidio, dwi'n digwydd cefnogi'r egwyddor hwnw. Ond nid creu hawl i'r Gymraeg ydi peth felly. Creu system o reoleiddio busnesau er lles y gymuned yw hynny, fel sydd eisoes yn digwydd mewn sawl maes arall.

Ai hollti blew ydi hyn? Efallai wir. Ond mae hawliau dynol yn hanfodol bwysig i mi - bron cyn bwysiced a fy nghenedlaetholdeb. A dyna pam fy mod i'n credu ei bod hi'n bwysig ein bod ni gyd yn eglur ynglyn a beth yn union ydi ystyr hawl dynol. Bwriad sylfaenol hawliau dynol yw gwarchod yr unigolyn yn erbyn gormes - boed hynny yn ormes y wladwriaeth neu ormes y mwyafrif. Unwaith yr ydym ni'n rhoi "hawl" i un garfan o bobl orchymyn unigolyn i weithredu mewn ffordd benodol, rydym ni'n tanseilio'r egwyddor cwbl hanfodol hwnw. Ymestynwch allu y llywodraeth i ymyrryd ym myd busnes ar bob cyfrif, ond nid drwy herwgipio a chamddefnyddio ieithwedd hawliau dynol y mae gwneud hynny.

Y ding-dong arferol

2010-01-31T13:27:00.000-08:00

Os nad oes gennych chi ddiddordeb yn y frwydr rhwng Llais Gwynedd a Phlaid Cymru yng Ngwynedd, yna does dim diben i chi ddarllen ymhellach. I fod yn onest, dwi'n diflasu fy hun ar adegau, ac mae 'na berygl weithiau bod y blog yma yn troi yn rhyw fath o rapid rebuttal site i flog Gwilym Euros. Neu not-so-rapid rebuttal site, efallai.
Beth bynnag, i Cai, Alwyn, Guto, HoR a'r hanner dwsin arall sydd yn dal efo fi, dyma'r diweddaraf. Wythnos diwethaf, daeth argymelliad ger bron Pwyllgor Plant a Phobl Ifanc Cyngor Gwynedd i gau Unedau Addysg Anghenion Arbennig y Sir, er mwyn sefydlu trefn newydd a fydd yn gallu ymestyn y gwasanaeth gwych y mae Gwynedd yn ei ddarparu i fwy o blant y sir.
Roeddwn i ar y gweithgor a luniodd yr argymellion hyn, ond oherwydd dryswch gweinyddol dwi wedi methu mynychu'r rhan fwyaf o'r cyfarfodydd. (Roedd swyddog wedi cam-ddeallt neges, ac yn credu mod i wedi ymddiswyddo o'r gweithgor, ac felly wedi rhoi'r gorau i fy ngwahodd i'r cyfarfodydd).
Beth bynnag, mae Gwilym Euros yn cyhuddo'r Gweithgor o weithredu mewn modd amhriodol ac anrhyloyw (oes na fath air?), gan ddadlau ein bod ni wedi methu a ymgynghori gyda rhieni. Dwi wedi ceisio ateb rhai o'i bwyntiau draw ar ei flog ef, ond dwi'n credu bod dau bwynt pwysig i'w hystyried yn y fan hyn.
Mae'r cyntaf yn ymwneud yn benodol a'r gweithgor yma. Y gwir amdani yw bod y gweithgor yn cynnwys swyddogion y Cyngor, nifer helaeth o athrawon a phenaethiaid, a Chynghorwyr etholedig. Ond mae hefyd yn cynnwys cynrychiolydd o SNAP, elusen sy'n gweithio gyda phant a rhieni i warchod eu buddianau o fewn y system addysg. Rhoddwyd gwahoddiad i SNAP eistedd ar y gweithgor yn benodol oherwydd ein bod ni'n awyddus i ymgynghori gyda rhieni a phlant, ac i sicrhau bod eu llais nhw yn cael ei glywed.
Ar ben hyn, mae'r argymellion a wnaed i'r Pwyllgor Craffu yn cynnwys ymrwmiad i wneud gwaith ymgynghori pellach wrth symyd ymlaen i gynllunio trefn newydd. Dyma'r union eiriad a roddwyd ger bron y pwyllgor

"Cyflawnir gwaith pellach o dan arweiniad Angharad Jones, SNAP Cymru, i ganfod barn croes-doriad o rieni am y ddarpariaeth bresennol a’r cyfeiriad newydd a argymhellir."

Sut mae modd i Lais Gwynedd gyhuddo'r Cyngor o anwybyddu safbwyntiau rhieni a phlant yn y cyd-destun yma? Dwn i ddim.

Ond mae'r modd y mae Llais Gwynedd wedi ymdrin a'r Unedau Addysg Anghenion Arbennig (AAA) yn dangos yn glir sut y maent yn gweithredu ar y Cyngor. Pan drafodwyd gwneud newidiadau i'r Unedau AAA nol yn 2008, y nhw a bwysodd am gael creu gweithgor a fyddai'n gwneud rhagor o waith i ddatblygu polisi ar y pwnc - a chwarae teg iddyn nhw am hynny. Ond yn syth ar ol sefydlu y gweithgor, fe ddiflanodd eu diddordeb. Roedd ganddyn nhw gynrychiolydd ar y gweithgor, ond mae wedi methu a mynychu y mwyafrif llethol o'r cyfarfodydd. Yn wir, dau aelod o Blaid Cymru - Selwyn Griffiths ac RH Wyn Williams - sydd wedi gwneud y mwyafrif llethol o'r gwaith o lywio cwrs y gweithgor.
Aelodau Plaid Cymru sydd wedi bod wrthi - gyda'r athrawon, swyddogion a phenaethiaid - yn ceisio llywio dyfodol y gwasanaeth AAA, a hynny am 14 mis. Rhoddwyd cyfle i Lais Gwynedd ddylanwadu ar y broses yma, ond doedd ganddyn nhw ddim ddiddordeb mewn rhoi'r amser a'r ymdrech i wneud hynny. Ond rwan bod y gweithgor wedi dod i gasgliad ynglyn a'r ffordd ymlaen, maent yn llawn cyhuddiadau a honiadau ynglyn a'r modd dieflig y mae Plaid Cymru yn gweithredu.
Nid ymosodiad ar unigolyn ydi hyn. Fe wn fy hun pam mor anodd ydi dod o hyd i amser i fynychu cyfarfodydd niferus y Cyngor. Ond os yw Cynghorydd unigol yn methu a dygymod a'r pwysau ar ei amser, yna mae dyletsydd arno i ildio ei le, a gofyn i'r gweithgor ethol aelod arall. Yn sicr mae dyletswydd ar blaid neu grwp gwleidyddol i sicrhau bod un o'u haelodau yn bresennol, er mwyn sicrhau bod eu llais hwy yn cael ei glywed wrth i'r Cyngor fynd ati i lunio polisi.
Ond ar ddiwedd y dydd, does gan Llais Gwynedd ddim diddordeb mewn llunio polisi. Fel y mae'r engraifft hon yn ei ddangos yn berffaith, y mae Llais Gwynedd yn fwy na bodlon gadael i weddill y Cyngor wneud y gwaith caled o osod cyfeiriad strategol y Cyngor - ac yna i waeddi a strancio pan mae penderfyniadau yn cael eu gwneud.

Clirio'r ucheldiroedd a Chyngor Gwynedd

2010-01-06T01:15:00.000-08:00

Blwyddyn newydd dda, un ac oll. A hithau'n bumed diwrnod o'r mis, mae'n amlwg bod tymor ewyllys da byd blogiau Gwynedd wedi dod i ben. A'r berl hon sydd wedi tanio ergyd gyntaf 2011. Rhag i chi orfod darllen y llith cyfan, datganiad i'r wasg sydd yno, wedi ei gyfansoddi gan Owain "Now Gwynys" Williams, arweinydd Llais Gwynedd. Ynddo, mae'n cyhuddo Plaid Cymru a'r Blaid Lafur o ymddwyn fel landlordiaid trefedigaethol yr Alban yn ol yn y Bedwaredd Ganrif ar Bymtheg, a fu'n gyfrifol am gymaint o ddioddefaint drwy erlid trigolion yr ucheldiroedd o'u cartrefi.
Mae Cai ar Blogmenai wedi tynnu sylw at y gagendor anferth rhwng yr hyn a ddigwyddodd yn yr Alban ganrif a hanner yn ol, a'r hyn sydd yn digwydd yng Ngwynedd heddiw. Does dim rhaid i mi ddweud fy mod yn cytuno ag ef, a bod y cam-ddefnydd o bennod dywyll iawn yn hanes Prydain i sgorio pwyntiau gwleidyddol yn blentynaidd ac eithafol. (Owain Williams, eithafol? Beth nesaf?)
Ond mae Alwyn ap Huw yn gwneud pwynt digon teg wrth ymateb i neges Cai. Nid y gymharieth gyda chlirio'r uchelfannau sydd yn bwysig, ond byrdwn neges Owain Williams. Y mae Plaid Cymru, yn ol Llais Gwynedd, yn arddel polisiau sydd yn fwriadol niweidiol i gefn gwlad Gwynedd. Rydym ni'n "dwysau all-lifiaid a gwanychu ymhellach gadarnleoedd yr iaith Gymraeg" i ddefnyddio eu geiriau hwy.
Y mae strategaeth etholiadol Llais Gwynedd yn gorwedd yn gyfangwbl ar berswadio etholwyr Gwynedd mae dyma sydd yn digwydd. Does dim mymrun o ots os ydi hyn yn wir neu beidio, drwy ei ail-adrodd drosodd a throsodd am y ddwy flynedd a hanner nesaf, mae Llais Gwynedd yn gobeithio y gwnaiff hi wreiddio ym meddwl yr etholwyr.
Ydi hi'n debygol o wneud hynny? Ydi, mewn ambell i ardal. Mae 'na gymunedau gwledig sydd yn teimlo o dan warchae ers dwy neu dair cenhedlaeth, a sydd yn gweld eu ffordd o fyw draddodiadol yn diflannu. Maent yn chwilio am rhywun i'w feio, ac mae gweld bai ar Blaid Cymru fawr ddrwg yn haws na wynebu realiti'r sefyllfa - sef bod dirywiad cefn gwlad yn digwydd yn bennaf oherwydd cyfres o ffactorau cymdeithasol, gwleidyddol ac economaidd sydd ymhell tu hwnt i ddylanwad Plaid Cymru.
Yn hytrach na chynnal trafodaeth gadarnhaol, agored ac aeddfed maent yn ceisio troi popeth yn frwydr syml rhwng y da a'r drwg, gan rannu pawb yn elynion neu gyfeillion. Mae Cai wedi disgrifio hyn fel Gwleidyddiaeth yr Anterliwt ond dwi am ddewis term ychydig yn agosach at y pridd. Fe glywch chi bobl yn siarad am "blisman drama" weithia, wrth drafod heddwas gwael. I mi, Gwleidyddion Pantomeim ydi aelodau Llais Gwynedd.

DIWEDDARIAD

Mae Gwilym wedi bod draw yn darllen fy neges, ond mae'n rhaid ei fod wedi anghofio ei sbectol. Mae hi'n berl o neges. Slogan etholiadol nesaf Llais Gwynedd: "Gwyn yw Du".

Hywel Teifi Edwards

2010-01-04T15:10:00.000-08:00

Newydd glywed y newyddion hynod o drist ynglyn a marwolaeth Hywel Teifi Edwards. Cefais y fraint o gyfarfod Hywel nifer o weithiau, drwy fy ngwaith gyda Ffilmiau'r Bont a Barn, ac roedd yn ddyn hynod o ddifyr i fod yn ei gwmni. Roedd hefyd yn genedlaetholwr i'r carn, ac yn fath o genedlaetholwr sydd yn mynd yn prinhau gyda diwedd pob blwyddyn. Fel arfer, byddai gwr 75 wedi hen roi heibio ei waith, ond roedd Hywel yn dal i wneud cyfraniad gwerthfawr i fywyd y genedl. Ychydig flynyddoedd yn unig sydd ers iddo gwblhau campwaith anorffenedig Dewi Z Phillips, Ffiniau. Y mae colli Hywel Teifi Edwards yn golled wirioneddol i genedl y Cymry Cymraeg, ac yn un sydd yn peri tristwch gwirioneddol i mi.

Pigion cerddorol y flwyddyn

2009-12-18T12:18:00.000-08:00

Roedd 'na oes pan fyddwn i wedi llunio rhestrau deg uchaf lu ar ddiwedd pob blwyddyn. Erbyn hyn, dwi'n mynd yn hen, ac mae'r cof yn pallu, felly fe fydd rhaid i mi fodloni ar restr blith-drafflith o be' dwi 'di mwynhau.
O ran cerddoriaeth fyw, efallai mae'r band a wnaeth yr argraff orau arna i eleni oedd Slow Club, deuawd gwerin/alt. country/rockabilly o Sheffield. Mae'r albym, Yeah, So yn amherffaith, ond mae 'na berlau gwirioneddol arni, gan gynnwys yr hyfryd I Was Unconscious, It Was a Dream. Fe welais i nhw'n chwarae yn Barfly Caerdydd ychydig fisoedd yn ol, ac mi oedd yn brofiad gwefreiddiol. Doedd y PA ddim yn gweithio yn wych, felly fe benderfynnon nhw chwarae rhan o'r set yn gwbl unplugged. I'r ychydig ddwsinau oedd yn bresennol, roedd yn berfformiad arbennig, gig y flwyddyn yn bendant.
Albym y flwyddyn i mi yw Wall of Arms gan The Macabees. Mi welais i glawr yr albym ar boster anferth yn Llundain, a meddwl eu bod nhw'n edrych fel llwyth o haliwrs. Ond rhyw wythnos neu ddwy yn ddiweddarach mi oeddwn i'n coginio efo'r radio ymlaen, a dyma gân yn dal fy sylw yn syth - Can You Give It? gan yr haliwrs eu hunain.
Dwi'n canfod bod ffans cerddoriaeth indie yn dueddol o rannu yn ddwy garfan. Mae 'na rai sydd yn hoffi i'w cantorion fod yn nadwyr a brefwyr, yn canu yn arddull Liam Gallagher neu Ian Brown. Ac mae'r garfan arall yn dilyn epil Morrissey, cantorion gwrywaidd sydd yn gallu canu go iawn, a sydd a lleisiau yn llawn cymeriad - Radiohead, Guillemots, Wild Beasts, ayyb. I'r ail garfan mae'r Macabees yn perthyn, a bydd yn rhy ferchetaidd i chwaeth yr 'ogia go iawn. Ond mae'n berffaith ar gyfer pansan fel fi.
Y trydydd albym sydd wedi bod ar heavy rotation acw ydi God Help The Girl, prosiect diweddaraf Stuart Murdoch, o Belle and Sebastian. Dyma ei ymgais ef i efelychu pop y 60au hwyr, gan gynull criw o ferched i ganu ar gasgliad o ganeuon hyfryd. Mae rhai o'r caneuon wedi eu recordio o'r blaen, gan Belle and Sebastian eu hunain. Ond mae'r mwyafrif yn ganeuon gwreiddiol, gan gynnwys cân y flwyddyn (i mi o leiaf), Perfection as a Hipster.
Uchafbwyntiau eraill sy'n haeddu sylw ydi albyms gan The XX, (XX) Yo La Tengo (Popular Songs), Cate le Bon (Me Oh My) a The Decemberists (The Hazards of Love). Pob un ohonyn nhw werth ychydig o'ch punnoedd prin.

Cyng. Dewi Owen ac Ysgol Aberdyfi

2009-12-18T01:30:00.000-08:00

'Dyw'r Cambrian News ddim yn cyrraedd Dyffryn Ogwen, felly dwi'n ddiolchgar i Hen Rech Flin am dynnu fy sylw at y stori bach hyll hon. Yn ol pob tebyg, mae 'na rai o drigolion Aberdyfi wedi rhoi'r gorau i wartio eu harian yn siop cigydd y pentref, a hynny oherwydd fod y perchenol yn perthyn i'r Cynghorydd Dewi Owen, a bleidleisiodd i gau yr ysgol leol.
Yn gyntaf, dwi'n credu bod angen bod yn eglur ynglyn a safbwynt Dewi Owen. Yn y cyfarfod o'r Cyngor Llawn ar y 10fed o Ragfyr, digwyddodd dau beth. Yn gyntaf, cynigiodd Llais Gwynedd welliant ar gynigion y Cyngor, yn datgan y dylid cadw Ysgol Aberdyfi (a phedair ysgol arall) ar agor yn barhaol, ac fe drechwyd y cynnig hwnw. Yna rhoddodd Dewi Owen welliant pellach ger bron, a fyddai'n cadw Ysgol Aberdyfi yn unig yn agored tan 2014, er mwyn rhoi'r cyfle i niferoedd y plant gynyddu - a felly gwarchod dyfodol yr ysgol. Pleidleisiodd mwyafrif o aelodau'r Cyngor yn erbyn y cynnig hwn, gan gynnwys Llais Gwynedd.
Wedi i'r ddau welliant gael eu trechu, pleidleisiodd y Cyngor i gau Ysgol Aberdyfi. Erbyn y drydedd bleidlais hon, roedd yn berffaith amlwg fod cefnogaeth i'r argymelliad gwreiddiol. Ac yn ystod y drydedd bleidlais hon, felly, pleidleisiodd Dewi Owen i gau Ysgol Aberdyfi.
Er iddo geisio achub ei ysgol leol, mae Llais Gwynedd wedi cyhuddo Dewi Owen o fradychu ei etholwyr. Y gwir ydi bod Dewi wedi ceisio llunio cyfaddawd a fyddai'n gohirio penderfyniad. Beth bynnag fo barn rhywun o'r cynnig hwnw, dwi'n credu ei bod ymhell o fod yn frad. Ymgais oedd hyn i geisio dod o hyd i ateb realistig a pragmataidd i broblemau ysgol sydd a bron i 80% o lefydd gwag, a sydd wedi methu a chyd-weithio ac ysgol cyfagos yn y gorffennol.
Mae'r modd y mae Dewi wedi cael ei drin ar flog Gwilym Euros, yng nghyd-destun ei bleidlais wreiddiol, a stori'r siop cigydd. Yn fy ngwneud i'n wirioneddol drist. Mae Dewi yn gynghorydd cydwybodol, gweithgar, a deallus dros ben. Mae hefyd yn ddyn addfwyn a hoffus, sydd wastad yn bleser i fod yn ei gwmni. Tydi o ddim yn haeddu'r math o driniaeth y mae'n ei gael ar flog Gwilym; gan Gwilym eu hun, na'r giwed o bobl sydd yn rhy llwfr i gyhoeddi eu henwau wrth ochr eu sylwadau ymosodol.

Cau ysgolion Bro Dysynni

2009-12-13T11:15:00.000-08:00

Wedi cael fy ngwynt ataf, dwi'n barod i ddweud rhyw bwt ynglyn a'r hyn ddigwyddodd yng ngyfarfod Cyngor Gwynedd ddydd Iau dwytha. Gwnaed penderfyniad i gau 5 ysgol wledig ym Mro Dysynni, de Meirionnydd, gyda mwyafrif llethol y Cynghorwyr yn cefnogi. Wrth gwrs, roedd 'na wrthwynebiad lleol, ac oherwydd nad oedd y cynlluniau i gau yn cael eu cefnogi gan y gymuned leol, roedd Llais Gwynedd hefyd yn gwrthwynebu.
Serch hynny, dwi'n gwbl gyfforddus ein bod ni wedi gwneud penderfyniad cadarnhaol. Pam? Dau reswm, yn y bon

1) Byddai cadw'r ysgolion ar agor wedi bod yn annheg. Roedd nifer fawr o lefydd gweigion yn yr ysgolion, sydd yn golygu bod cost y pen addysgu plant yn yr ysgolion hyn yn uwch nac y gallai fod. Mae'r Cyngor mewn cyfnod o argyfwng ariannol, lle mae pob ysgol yn wynebu toriadau - hyd yn oed y rhai sydd yn denu nifer fawr o ddisgyblion. Mae dyletswydd arnom ni i sicrhau bod pawb o blant y sir yn cael chwarae teg. Gan fod unrhyw arian sydd yn cael ei ennill o gau ysgol yn cael ei fwydo yn ol i mewn i'r system addysg, bydd holl blant Gwynedd yn elwa o gau ysgolion bychain Bro Dysynni.

2) Byddai cadw'r ysgolion ar agor wedi gwanhau addysg wledig yn y tymor hir. Does dim osgoi'r ffaith bod newidiadau demograffig yn golygu mae disgyn a wnaiff y niferoedd sydd yn mynychu ysgolion cefn gwlad. Byddai'r ysgolion, yn fwy na thebyg, yn cau o'u hunain dros y 5-10 mlynedd nesaf. Ond gan y byddai hyn yn digwydd ar hap, fyddai dim modd i Gyngor Gwynedd gynllunio darpariaeth newydd i gymeryd eu lle. Y canlyniad fyddai ysgolion yn cau fesul un, a'r plant yn y pen draw, yn llifio i lawr i gael eu haddysg yn y dref agosaf, Tywyn.
Drwy gau 4 ysgol fach sydd yn agos at eu gilydd, mae gan Gyngor Gwynedd yr adnoddau i godi un ysgol newydd i wasanaethu'r cymunedau yma. Bydd yr ysgol hon ac adnoddau newydd, mwy addas i gwricwlwm yr 21ain ganrif, a nifer uwch o athrawon, a fydd yn gallu cynnig ystod ehangach o brofiadau addysgol. Ond yn bwysicach byth, fe fydd yn fwy cost-effeithiol, sydd yn ei gwneud hi'n fwy tebygol y gall hi oroesi i'r dyfodol. Drwy gymeryd y cam yma, mae Cyngor Gwynedd wedi creu sefyllfa lle gall trigolion ardal Abergynolwyn, Bryncrug, Llanegryn a Llwyngwril fod yn ffyddiog y bydd addysg wledig ar gael iddyn nhw am o leiaf cenhedlaeth arall.

Cyfieithydd Google

2009-12-11T06:04:00.000-08:00

Oce, dwi'n gwbod mod i fisoedd ar ei hol hi. Ond dwi wedi bod yn brysur, a dim ond rwan dwi'n cael y cyfle i chwarae efo'r gwasanaeth cyfieithu Google. Yr hyn dwi'n ei hoffi yw'r ffordd mae'n methu a chyfeitithu rhai geiriau, gan arwain at frawddegau macaronaidd gwych. Mae fatha gwrando ar rhyw hen was ffarm o'r 50au yn trio siarad Saesneg. Fy ffefryn oddi ar y blog hwn yw'r berl ganlynol

"Ordinary members of Plaid Cymru Cymu South East region was responsible for putting it in
second on the list. Yes, they gangymeriad, but that's human nature. We all do cangymeriadau."

Diolch o galon, Aeron

2009-12-10T13:47:00.000-08:00

Dwi am sgwenu rhywbeth difri ynglyn a'r hyn ddigwyddodd yng nghyfarfod Cyngor Gwynedd heddiw, pan fydd gen i'r nerth a'r amynedd. Roedd y penderfyniad a wnaed parthed Bro Dysynni yn un cadarnhaol, a fydd yn cryfhau addysg wledig yn y fro, ac yn sicrhau ei fodolaeth i'r dyfodol. Mae 'na ambell un sydd yn anghytuno, wrth gwrs, ac fe geisiai fynd i berfedd y ddadl dros y dyddiau nesaf.
Un darn o newyddion da yw bod Aeron Jones wedi penderfynnu cefnogi Plaid Cymru yn hytrach na Llais Gwynedd heddiw. Roedd Llais Gwynedd wedi rhoi gwelliant ger bron y Cyngor, a oedd yn galw am beidio cau 4 o'r 5 ysgol a oedd wedi eu clustnodi yn yr adroddiad. Yn ol eu harfer, mynodd Llais Gwynedd gael pleidlais gofrestredig, sy'n golygu bod cofrestr o enw pawb yn cael ei galw, gyda phob cynghorydd yn ymateb "O blaid" neu "yn erbyn" wedi i'w enw gael ei alw. Pan ddaeth hi yn dro i Aeron ymateb, er mawr syndod i bawb, datganodd ei fod yn erbyn y gwelliant a oedd wedi ei gynnig gan ei gyd-aelod, y dihafal Gwilym Euros.
Wrth gwrs, cangymeriad oedd hyn, yn hytrach na throedigaeth. A chwarae teg i Aeron, nid y fo yw'r unig un i syrthio i'r fagl hon o ddrysu "er plaid" gyda "yn erbyn". Mae rhai o wleidyddion mwyaf disglair Cymru wedi gwneud yr un fath, fel y tystia hanes cyn-AC Llafur Conwy, ac un o gewri'r Cynulliad, Denise Idris Jones.

O.N.
Yn bersonol, dwi'n credu y dylai Aeron ddiweddaru'r llun ar ei flog, gan ei fod bellach wedi tyfu mwsdash reit "fetching", sydd yn llawn haeddu cael ei weld gan drigolion y blogosffer Cymraeg.

Mohammed Asghar, unwaith eto

2009-12-08T11:28:00.001-08:00

Mae 'na ddau beth wedi codi wrth drafod penderfyniad Mohammed Ashgar i groesi'r llawr.

1) Beth ddigwyddith i'w staff?

Mae 'na lawer wedi cyfeirio at y ffaith fod Asghar wedi gwneud tro gwael gyda'i staff. Mae nhw'n cael eu cyflogi gan Asghar fel unigolyn, ond maent yn ffigyrrau amlwg o fewn Plaid Cymru. Yn bersonol, dwi'n gwybod be fyddwn i'n ei wneud taswn i'n eu hesgidiau hwy - dim byd. Yn sicr, fyddwn i ddim yn ymddiswyddo. Fe fyddwn i'n aros yn fy swydd, ac yn disgwyl i Asghar fy ni-swyddo. Ac yna'n mynd ag o i dribiwnlys. Pam y dylai anwadalrwydd gwleidyddol Asghar adael 3 teulu ar y clwt dros y 'Dolig?

2) Beth mae hyn yn ei ddweud am ddulliu Plaid Cymru o ddewis ymgeiswyr?

Yn bersonol, dwi ddim yn gweld bod fawr o'i le gyda'r modd y dewiswyd Asghar. Aelodau cyffredin o Blaid Cymu yn rhanbarth Dwyrain De Cymru oedd gyfrifol am ei roi yn ail ar y rhestr. Do, fe wnaethon nhw gangymeriad, ond dyna'r natur ddynol. Rydym ni gyd yn gwneud cangymeriadau.
Os edrychwn ni ar yr unigolion sydd wedi eu dewis i sefyll yn etholiadau San Steffan 2010, mae'n gyfuniad o'r gwych a'r gwachul. Mae 'na ymgeiswyr gwirioneddol gryf, megis Myfanwy Davies, John Dixon, Heledd Fychan neu Steffan Lewis, ac mae 'na ymgeiswyr gwannach, megis...........wel, efallai y byddai'n well i mi beidio ac agor fy mhig.
Yr hyn sydd yn gyffredin i bawb sy'n sefyll yn enw Plaid Cymru yw eu bod wedi eu dewis gan aelodau eu hetholaeth. Boed nhw'n ymgeiswyr cryf neu wan, mae ganddyn nhw gyswllt gwirioneddol gyda'r bobl y bydden nhw'n ei wasanaethu. Nid pobl wedi eu parasiwtio i mewn o'r tu allan yw ymgeiswyr Plaid Cymru, ond pobl sydd wedi gweithio yn galed i feithrin ffydd a hyder eu cyd-aelodau. Dwi'n gweld dim o'i le gyda'r modd anrhydeddus y mae Plaid Cymru wedi mynd ati i ddewis ymgeiswyr.

Vote Plaid Cymru, get Tory

2009-12-08T06:28:00.000-08:00

Newydd glywed y newyddion am Mohammed Ashgar yn croesi'r llawr at y Toriaid. Dwi ddim am basio barn ynglyn a chymhellion y dyn, na doethineb ei droedigaeth wleidyddol. Ond mae'r pwynt a wnaeth gan Heledd Fychan yn berffaith gywir.
Etholwyd Mohammed Ashgar ar restr ranbarthol Dwyrain De Cymru, yn enw Plaid Cymru. Rydym ni'n ethol yr aelodau sydd ar y rhestr ranbarthol drwy fwrw pleidlais dros blaid, nid unigolyn. Petai gan Mohammed Ashgar fymrun o barch at y drefn ddemocrataidd, felly, fe fyddai'n ildio ei sedd heddiw, ac yn sefyll yn enw ei blaid newydd yn 2011. Fel arall, mae wedi ei ethol i'r Cynulliad drwy dwyll.

Newid hinsawdd, eto

2009-12-05T12:56:00.001-08:00

Yn syth ar ol sgwenu'r cofnod dwytha, fe es am dro o amgylch y blogosffer Cymraeg, a dod ar draws y cofnod yma gan Hen Rech Flin. Mae'n gwneud y pwynt diddorol yma

"Gan nad ydwyf yn wyddonydd nac yn fab i wyddonydd y mae'n anodd imi wneud sylw teg am y ddadl wyddonol"

Rwan, tydw i ddim yn wyddonydd, chwaith, er bod gen i ddiddordeb lleyg yn y maes. Ond does dim rhaid bod yn wyddonydd i allu dod i gasgliad ynglyn a newid hinsawdd. Mae gennym ni system o arolygu ysgolheictod ar draws pob maes, sydd yn golygu bod haeriadau unrhyw ymchwilydd yn cael ei werthuso gan ei gyd-ymchwilwyr, er mwyn gweld os oes sail iddynt.
"Peer Review" yw'r enw Saesneg ar y broses. Yn syml, pan mae unrhyw ymchwilydd academaidd yn gyrru papur i'w gyhoeddi mewn cyfnodolyn, mae bwrdd golygyddol y cyfnodolyn hwnw yn gyrru'r papur yn ei flaen at nifer o arbenigwyr cydnabyddedig eraill yn y maes - yn ddi-enw, wrth reswm. Mae'r arbenigwyr hynny yn edrych ar yr ymchwil i weld os yw'n dal dwr. Ym myd gwyddoniaeth, maent yn astudio'r data, a'r dull y mae'r data wedi ei gasglu a'i ddadansoddi. Ac yna mae pob arbenigwr ar y panel "peer review" yn gyrru ei sylwadau yn ol at y bwrdd golygyddol (sydd eu hun yn gasgliad o arbenigwyr yn y maes).
Mae pob un darn o waith ymchwil o werth ar newid hinsawdd yn gorfod mynd trwy'r broses drylwyr yma - a hynny er mwyn dynion fel y fi a HRF, y lleygwyr. Os ydym ni'n darllen bod ymchwil wedi ei gyhoeddi mewn cyfnodolyn cydnabyddedig, yna fe allwn ni fod yn ffyddiog bod yr ymchwil hwnw o ansawdd, ac y gallwn ni ymddiried yn y casgliadau sydd i'w canfod ynddo.
A'r ffaith syml yw bod y mwyafrif llethol o waith ymchwil ysgolhegaidd i newid hinsawdd yn datgan ei fod yn digwydd, ei fod yn cael ei achosi gan y ddynol ryw, ac ei fod yn berygl gwirioneddol i batrwm byw presennol dynoliaeth.

Yr Athro Andrew Watson - Arwr go iawn.

2009-12-05T12:28:00.000-08:00

Flynyddoedd yn ol, roeddwn i'n digwydd bod yn gwylio Newsnight pan ddaeth Michael Howard ben-ben a Jeremy Paxman, gyda Paxman yn ail-adrodd yr un cwestiwn 14 o weithiau. Bob tro dwi'n gweld y clip yn cael ei chwarae ar raglenni hanes, dwi'n cofio'r wefr o'i weld yn digwydd yn fyw ar yr awyr.
Fe gefais i wefr debyg neithiwr, wrth wylio Newsnight unwaith eto. Roedd 'na drafodaeth o "Climategate", sef hanes y negeseuon e-bost a gafodd eu dwyn o Uned Ymchwil yr Hinsawdd, Prifysgol Dwyrain Anglia (UEA). Yn trafod y stori dros gysylltiad fideo yr oedd Yr Athro Andrew Watson o UEA a Marc Morano, lobiwr Americanaidd sydd yn rhedeg gwefan yn dadlau yn erbyn bodolaeth newid hinsawdd.
Roedd Watson yn dod drosodd fel y mae nifer fawr o wyddonwyr Prydeinig yn dod drosodd - deallus, digon hoffus, ond yn greadur wedi ei gipio o'i gynhefin naturiol, y labordy. Ar y llaw arall, roedd Morano yn engrhaifft cwbl nodweddiadol o'r math o bundit asgell-dde sydd yn brithio rhaglenni Fox News. Roedd yn ymosodol ac yn wawdlyd, ac yn dangos dim awydd i drafod. Wrth i Martha Kearney ffarwelio a'r ddau gyfranydd ar ddiwedd y sgwrs, fe ddywedodd Andrew Watson..... wel, fe allwch chi wylio'r clip yn y fan hyn
Mae'n rhaid i mi ddweud fy mod i'n cytuno yn llwyr ac ymateb Yr Athro Watson. Mae 'na adegau lle mae angen trafod yn rhesymol a chall gyda ein gwrthwynebwyr. Ond o dro i dro, mae rhywun yn dod wyneb yn wyneb ac unigolyn sydd mor unllygeidiog, mor gwbl gibddall, fel nad oes modd dal pen rheswm a nhw. Weithiau, mae pawb yn teimlo'r awydd i droi at ei gwrthwynebydd a dweud "Jysd ffyc off". Efallai nad dyna'r peth doeth, cyfrifol na aeddfed i'w wneud. Ond o dro i dro, dyna yw'r peth naturiol, dynol, i'w wneud.
Beth bynnag a ddigwydd i'r Athro Watson, mae'n rhaid i mi ddweud y bydd wastad gen i le arbennig ar ei gyfer yn fy nghalon. Arwr go iawn.

Llongyfarchiadau Carwyn Jones

2009-12-01T12:24:00.000-08:00

O'r diwedd, fe all Carwyn roi'r gorau i smalio ei fod yn aelod o'r Blaid Lafur, a datgelu mae cynllwyn cenedlaetholgar oedd ei ymgais i gipio'r arweinyddiaeth, er mwyn rhoi Nashi yn swyddfa'r Prif Weinidog.

Wel, ddim cweit. Ond dwi yn falch nad yr un o'r ddau ymgeisydd arall aeth a hi. Fel y nododd Simon Brooks mewn llythyr gwych i Golwg, nod y ffaith bod Edwina Hart yn ddi-Gymraeg sydd yn broblem, ond yn hytrach at hagwedd at yr iaith. Roedd yr ensyniad bod lladmeryddion addysg Gymraeg yn meddu ar dueddiadau hiliol yn gwbl warthus, ac yn nodweddiadol o wrth-Gymreictod Neil Kinnock a'i debyg. Ac mae'r syniad o Gymru wedi ei harwain gan Huw Lewis yn ddigon i roi hunlle i unrhyw un. Felly ochenaid o ryddhad bod Carwyn Jones wrth y llyw, yn hytrach na'r un o'r ddau arall.

Er eglurder

2009-11-28T12:15:00.000-08:00

Byd bach yw'r blogosffer Cymraeg, ac mae'r rhan ohono sydd yn canolbwyntio ar wleidyddiaeth Gwynedd yn llai fyth. Yn ol pob tebyg, os ydych chi'n darllen y blog hwn, rydych chi hefyd yn dilyn sylwadau fy nghyd-aelod o Gyngor Gwynedd, Gwilym Euros Roberts.
Fe fydd y rhan fwyaf ohonoch chi'n ymwybodol, felly, o pam fod Gwilym wedi ei gynddeiriogi cymaint gennyf i, yn ddiweddar. Os nad ydych chi, fe allwch bicio draw i'w gornel ef o'r we, i ddarllen ei ochr ef o'r stori. Er eglurder, dwi am roi fy fersiwn i o'r hyn sydd wedi cynddeiriogi Gwilym.
Dydd Iau, fe sgwenais i gofnod yn ail-adrodd si yr oeddwn i wedi ei glywed ynglyn ac adroddiad Estyn ar Adran Addysg Gwynedd. Mae Arolygwyr Estyn wedi bod draw yn edrych ar wasanaeth addysg ein sir, ac fel rhan o'r broses honno, mae nhw'n edrych ar agweddau penodol o'r gwasanaeth, ac yn rhoi sgor allan o 5 i'r Adran Addysg. Un o'r agweddau dan y chwyddwydr oedd gallu'r Cyngor i weithredu newidiadau angenrheidiol. Y si oedd bod Estyn wedi bwriadu rhoi sgor o 2/5 i Wynedd, ond wedi sgwrs gyda un aelod o'r Cyngor, tynnwyd y sgor honno i lawr i 3. Fe wnes i ail-adrodd y stori - heb enwi'r unigolyn dan sylw - oherwydd fy mod i'n credu ei bod yn dweud cyfrolau am y Cyngor ar hyn o bryd.
Bid a fo am hynny. Y noson honno, ymddangosodd sylw ar fy mlog gan flogiwr arall sy'n aelod o Blaid Cymru yn Arfon, BlogMenai. Yn garedig iawn, fe'm rhybuddiodd y gallem fod yn torri rheolau cyfrinachedd drwy ddatgelu'r sgor a gafodd y Cyngor, cyn bo Estyn wedi cwblhau'r gwaith o arolygu'r gwasanaeth. Roeddwn i wedi cymeryd yn ganiataol bod gennyf i'r hawl i ailadrodd y wybodaeth am yr arolwg. Ond rhag ofn fy mod i wedi gwneud rhywbeth o'i le, fe wnes i ddileu'r sylwadau.
Erbyn i mi dynnu'r sylwadau oddi ar y blog, fodd bynnag, roedd Gwilym wedi eu darllen, a'u hail adrodd ar ei flog ef. Arweiniodd hyn at drafodaeth danbaid, gyda Gwilym yn fy nghyhuddo o ddweud celwydd, a gyda eraill yn penderfynnu mae drwy fod yn nawddoglyd y mae fy rhoi fi yn fy lle. ("Ella sa'n well i [Dyfrig] roi taw arni nes iddo dyfu i fyny ychydig a chael profiad o fywyd go iawn?" - gan rhywun sydd mor aeddfed fel eu bod yn ysgrifennu sylwadau di-enw ar flogiau).
Dwi wedi cael cyfle i siarad efo ambell un erbyn hyn, ac mae'n ymddangos nad ydw i wedi torri unrhyw reol. Mae Estyn wedi gorffen y broses arolygu, ac wedi adrodd yn ol i'r Awdurdod Addysg ar lafar. Os ydw i'n anghywir yn hyn o beth, fi fyddai'r cyntaf i syrthio ar fy mai, ac i dderbyn pa bynnag gosb a fyddai'n addas. Ond fy nealltwriaeth i yw nad ydw i wedi gwneud unrhywbeth amhriodol.

Llongyfarchiadau i Barn

2009-11-27T02:53:00.001-08:00

Er nad ydw i'n gysylltiedig a'r cylchgrawn bellach, fe gefais i ddwy flynedd hapus iawn yn golygu Barn, cyn ymuno ac Awdurdod S4C yn gynharach eleni. Felly roedd hi'n bleser clywed bod dyfodol y cylchgrawn wedi ei sicrhau am ddwy flynedd arall. Dwi'n credu bod Vaughan a Menna, y golygyddion presennol, wedi gwneud gwaith rhagorol ar y cylchgrawn, yn ogystal a'r tim rheoli. Llongyfarchiadau gwresog i chi gyd.

Adroddiad Estyn

2009-11-27T00:59:00.000-08:00

Roeddwn i wedi cynnwys neges yn y fan hyn ynglyn ac adroddiad Estyn ar Addysg yng Ngwynedd. Ail-adrodd sibrydion oeddwn i, yn hytrach na datgelu gwybodaeth yr oeddwn i wedi cael mynediad ato. Serch hynny, dwi wedi tynnu'r cofnod oddi yma, tan ar ol i'r wybodaeth gael ei gyhoeddi yn swyddogol.

Mae trafodaeth ddiddorol i'w chael ynglyn a'r mater dan sylw, ond efallai y byddai'n syniad aros hyd nes bod y ffeithiau i gyd ar gael cyn mynd i berfedd y mater.

Rhag ofn i mi golli rhagor o dir

2009-11-20T04:33:00.000-08:00

Chwarae teg i Golwg 360 am fy nghynnwys ar restr 10 uchaf blogwyr "amatur" y we Gymraeg. A dwi'n llawn haeddu'r cerydd am beidio a blogio yn amlach. Pwysau gwaith sydd yn bennaf ar fai, ond mae 'na reswm da arall.
Ar y funud, mae Cyngor Gwynedd yn wynebu cyfnod hynod o heriol. Ymhen ychydig wythnosau, bydd cyfarfod tyngedfenol o'r Cyngor Llawn, lle bydd gofyn i ni bleidleisio ar gam cyntaf y cynllun diwygiedig i ad-drefnu addysg gynradd y sir, yn ogystal a phenderfynnu ar strategaeth arbedion, sydd yn sicr o olygu toriadau i gyllidebau rhai o'n gwasanaethau.
Yn amlwg, mae gen i farn (gref) ar beth sydd angen ei wneud gyda'r ddau fater yma. Ond fel Cynghorydd, mae gen i ddyletswydd i gadw meddwl agored, hyd nes y bydd y mater yn cael ei drafod yn Siambr y Cyngor. Drwy ddatgan barn gref ar y blog yma, fe ellid dadlau fy mod yn datgan rhagfarn, ac felly yn eithrio fy hun o'r drafodaeth - a'r cyfle i bleidleisio - yn y Siambr.
Felly am y tro, dwi'n bwriad aros yn dawel ar fater yr arbedion a'r ysgolion. Ond dwi'n siwr y bydd gen i rhywbeth i'w ddweud wedi Rhagfyr y 10fed.

Y Blaid Lafur a'r Sun

2009-09-30T12:59:00.000-07:00

"We do not need an Australian/American coming to our country with a paper that has never supported one progressive policy and telling us how politics should be run in this country," meddai Tony Woodley o Unite yng nghynhadledd y Blaid Lafur heddiw. Pam, felly, bod eich plaid wedi treulio'r 12 mlynedd ddiwethaf yn hudo'r rhacsyn hyll o bapur i'ch cefnogi. Byddai dyn dewr - a phlaid ddewr - wedi codi dau fys ar Y Sun nol ym 1997.
Dwi wedi bod yn hynod o negyddol ynglyn a Llafur dros yr wythnosau diwethaf, ond mae fy sylwadau yn deillio o dristwch, yn hytrach na chasineb. Nol ym 1997, roeddwn i'n wirioneddol falch o weld llywodraeth Llafur yn cael ei hethol, a dwi'n credu bod tymor cyntaf Blair wedi bod yn un hynod o lwyddianus. Ond mae'r blynyddoedd diwethaf wedi bod yn rhai gwenwynig, ac mae'r llywodraeth bresennol yn gwneud niwed hir-dymor i'r gyfundrefn wleidyddol Brydeinig.
Er gwaetha'r hyn mae rhai yn ei gredu - gan gynnwys fy mos, a'm galwodd i'n "closet Tory" heddiw - dwi ddim yn awchu i weld llywodraeth Geidwadol. Ond dwi yn ei chael yn anodd gweld sut y bydd teyrnasiad Cameron yn waeth nac un Brown. Brysied y dydd y bydd Cymru'n cael troi ei chefn ar ei lol nhw i gyd.

Carchar i Ynys Mon?

2009-09-24T05:12:00.000-07:00

Neithiwr, yn ol fy nealltwriaeth i, bu cyfarfod rhwng Peter Hain ac Albert Owen. Heddiw, mae Peter Hain yn datgan ei fod yn ffafrio Ynys Mon fel safle carchar yng Nghymru. Oes angen dweud mwy?
Mae fy nghofnod blog diwethaf wedi ennyn cryn ddiddordeb ym myd bach blogiau Gwynedd (a Chonwy) gyda Blog Menai, Gwilym Euros, Rhydian, Hogyn o Rachub a Hen Rech Flin yn rhoi sylwadau. Cael cefnogaeth gan fy ngwrthwynebwyr arferol, a gwrthwynebiad fy nghyfeillion gwleidyddol yw'r hanes - ond fe gewch ddarllen eu blogiau hwy er mwyn gweld y darlun cyfan.
Dwi yn credu bod angen i mi egluro rhyw fymrun ar fy sylwadau. Tydw i ddim am eiliad yn dadlau bod penderfyniad Llywodraeth Prydain i beidio ac adeiladu carchar yng Nghaernarfon yn reswm dros dorri Cytundeb Cymru'n Un, a ildio'n lle yn Llywodraeth Cymru. Ond mae'r penderfyniad arbennig hwnw yn dangos yn berffaith beth yw gwendidau'r glymblaid.
Roeddwn i'n amheus o glymbleidio a Llafur o'r cychwyn. Ond fe'i cefnogais am resymau pragmataidd - oherwydd fy mod i'n credu byddai clymbleidio gyda Llafur yn arwain at enillion i Gymru. Ond mae hi bellach yn dod yn amlwg fod Plaid Cymru yn cynnal breichiau y Llywodraeth Lafur yng Nghaerdydd, ond nad yw'r Blaid Lafur yn fodlon rhoi unrhywbeth yn ol i ni? Beth ddigwyddodd i'r papur dyddiol? Lle mae'r Coleg Ffederal? Lle mae'r LCO iaith?
Nid dyma ddiwedd y rhestr. Mae 'na nifer o faterion eraill lle mae ymrwymiadau Cymru'n Un yn cael eu tanseilio gan Lafur. Rhoddwyd addewid y byddai rheolau cynllunio yn cael eu newid, er mwyn rhoi lle amlycach i'r iaith Gymraeg fel ffactor - gwantan iawn yw'r drafft ymgynghorol o TAN 20 a gyhoeddwyd yn ddiweddar. Beth ddigwyddodd i'r ymrwymiad i rwystro pobl rhag prynnu tai cyngor? Llafur yn Llundain yn gwrthod cymeradwyo'r LCO. Beth am yr ymrwymiad i rwystro pobl rhag troi tai preswyl yn dai haf? Dim, unwaith eto.
Dim ond y bennod ddiweddaraf yn hanes ein perthynas gyda'r Blaid Lafur yw carchar Caernarfon. Ond mae'n dangos yn berffaith beth yw gwendidau'r berthynas honno. Yr eiliad y mae Llafur yn sylweddoli nad oes ganddyn nhw obaith o gipio sedd seneddol Arfon, maent yn awgrymu symyd 700 o swyddi newydd o'r etholaeth, i etholaeth ymylol Sir Fon. Does dim mymrun o ystyriaeth yn cael ei roi i anghenion pobl Caernarfon.
Fel rhywun sydd yn sownd mewn priodas dreisgar, mae Plaid Cymru yn dychwelyd at ei chymar yng Nghaerdydd, dro ar ol tro, er mwyn cael ei churo unwaith eto. Ers dwy flynedd bellach, rydym ni'n gweithio gorff ac enaid i gefnogi llywodraeth Rhodri Morgan, ac yn derbyn briwsion am ein ymdrechion. Mae'n bryd i ni wynebu y ffaith bod Llafur wedi methu a chadw ei bargen gyda Phlaid Cymru, a gadael y glymblaid.

Torri Cytundeb Cymru'n Un

2009-09-22T13:33:00.000-07:00

Dwi'n dal i fod yn gandryll ynglyn a phenderfyniad y Llywodraeth i beidio ac adeiladu carchar yng Nghaernarfon. Roedd y swyddi arfaethedig yn cynnig achubiaeth economaidd i ardal sydd gyda'r Cymreiciaf, a hefyd y mwyaf di-freintedig, yng Nghymru. Mae'n bosib iawn y bydd y tro pedol yma yn cael effaith niweidiol ar yr iaith Gymraeg, yn y tymor hir.
Y ffaith amdani yw mae penderfyniad gan y Blaid Lafur yw'r penderfyniad yma. Efallai mae'r Weinyddiaeth Gyfiawnder yn Llundain sydd yn uniongyrchol gyfrifol, ond erys y ffaith mae aelodau o'r un blaid yw Maria Eagle AS a Rhodri Morgan AC.
Ar sawl ystyr, mae Cytundeb Cymru'n Un wedi bod yn llwyddiant. Ond mae hi'n dod yn gynyddol amlwg i mi bod Plaid Cymru yn cyfranu llawer iawn mwy at y bartneriaeth nac yr ydym ni'n ei gael yn ei ol. Beth bynnag fo agwedd yr aelodau Llafur yng Nghaerdydd, mae ein dyheadau ni fel plaid - boed hynny yn ddyhead am Ddeddf Iaith Newydd, neu am garchar i Gaernarfon - yn cael eu tanseilio gan eu meistri yn Llundain.
Dwi'n credu, felly, ei bod hi'n bryd i ni droi ein cefn ar y bartneriaeth gyda phlaid fethedig, golledig, sydd wedi ei rheoli gan hunanonldeb giwed fechan o Aelodau Seneddol Prydeinig. Fy marn bersonol i yw ei bod hi'n bryd i Blaid Cymru ddiddymu Cytundeb Cymru'n Un, ac edrych ar y dewisiadau eraill ar gyfer llywodraethu Cymru rhwng rwan a Mai 2011. Er lles ein cenedl a'n plaid, dwi'n gobeithio bod rhywun yn gwrando.

Carchar Caernarfon

2009-09-22T08:59:00.000-07:00

Newydd ddarllen datganiad ar wefan BBC Cymru yn dweud bod y Weinyddiaeth Gyfiawnder wedi penderfynnu peidio a bwrw 'mlaen gyda'r carchar yng Nghaernarfon, a hynny oherwydd nad oedd yn cynrychioli'r "gwerth gorau i'r trethdalwr". Mae'r cyhoeddiad yma yn siom anferth i mi, a dwi'n hynod o flin ynglyn a brad y llywodraeth. Dwi'n mawr obeithio nad dyma ddiwedd yr hanes, ac y bydd modd dwyn perswad arnyn nhw i wneud tro pedol.

Ymadawiad Adam

2009-09-18T13:05:00.000-07:00

Sioc ar fy nhin, i ddweud y lleiaf, gefais i wrth glywed bod Adam Price yn gadael San Steffan am America. Fe wn ei fod wedi mynegi ei rwystredigaeth ynglyn a Senedd Prydain yn ei araith wythnos diwethaf, ond doeddwn i erioed yn credu y byddai'n ildio ei sedd yno. Roeddwn i'n credu y byddai'n dal ei afael, ceisio am sedd Cynulliad yn 2011, gan ddychwelyd i San Steffan petai'n aflwyddianus.
Ond efallai bod Adam Price yn fwy cyfrwys, ac yn fwy hirben, nac yr oeddwn i'n ei ddisgwyl. Y cwestiwn mawr iddo fo (ac i Ieuan Wyn Jones) yw sut y gall gyrraedd Bae Caerdydd. Fel rhywun sydd yn dymuno arwain y Blaid, dyw sedd restr ddim yn ddelfrydol. Arweinyddion pleidiau eilradd sydd yn cael eu hethol drwy'r rhestr ranbarthol - mae arweinyddion y prif bleidiau Cymreig yn llwyddo i ddal etholaeth.
Trafferth Adam Price oedd bod Rhodri Glyn Thomas wedi ei gwneud hi'n berffaith glir nad yw'n bwriadu symyd o'r ffordd i wneud lle i'r Mab Darogan. Felly mae etholaeth Adam Price yn San Steffan - Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr - allan ohoni.
Mae Betsan Powys wedi darogan mai anelu at Gastell Nedd a wnaiff Adam, ond mae neges ar ei blog diweddaraf yn awgrymu dewis arall. Beth petai modd darbwyllo John Dixon i sefyll yn Nwyrain Caerfyrddin a Dinefwr flwyddyn nesaf. Petai'n llwyddiannus - ac mae hynny'n bur debyg - byddai pwyllgor ymgyrch Gorllewin Caerfyrddin yn sydyn yn chwilio am ymgeisydd. Daeth John Dixon o fewn trwch blewyn o'i chipio y tro diwethaf, ac o ystried cysylltiadau Adam Price gyda'r ardal, byddai ganddo gystal cyfle yno ac unman arall.
Ai dyma gynllwyn Adam? A fydd John Dixon yn well cyfaill iddo nac y bu Rhodri Glyn Thomas?

Y sector breifat a gwasanaethau cyhoeddus

2009-09-16T14:33:00.000-07:00

Wedi bod yn cael trafodaeth ddifyr gyda John Dixon draw ar ei flog ef, sydd yn berthnasol i fy nghofnod olaf ar y blog, a rhai o'r sylwadau sydd wedi eu gwneud gan Plaid Whitegate. Wna i ddim ail-adrodd fy safbwynt - ewch draw i ddarllen, a chyfrannu at, y drafodaeth ar flog John Dixon.
Dwi yn credu bod angen i Blaid Cymru edrych mewn mwy o fanylder ar ddefnyddio'r Setor Breifat i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus. Cangymeriad ydi credu bod mabwysiadu safbwyntiau "Hen Lafur" yn mynd i ennill cefnogaeth i ni bob tro. Gwasanaethau cyhoeddus atebol ac effeithlon mae etholwyr yn ddymuno eu gweld, nid plaid sydd yn glynnu yn dynn i ddogma.

Araith Adam Price

2009-09-14T01:21:00.000-07:00

Yn anffodus, roeddwn i'n eistedd mewn car yn teithio i lawr yr A55 tra 'roedd Adam Price yn traddodi ei araith ddydd Sadwrn, felly chefais i ddim mo'r cyfle i'w chlywed yn fyw. Ac oherwydd esgeulusdod yn gosod y Sky+, dim ond ychydig eiliaidau o'i diwedd y clywais ar y teledu. Ond diolch i flog Up the Valleys, dwi wedi cael y cyfle i ddarllen trawsgrifiad ohoni.
Mae fy naliadau gwleidyddol i ac Adam yn bur wahanol, mewn sawl ystyr. Sosialydd asgell-chwith yw Adam, sydd yn gweld Plaid Cymru fel yr ymgorfforiad diweddaraf o'r traddodiad radical Cymreig, a arferai berthyn i'r Blaid Lafur, a chyn hynny, y Blaid Ryddfrydol. Dwinnau'n ystyried fy hun ar y chwith, ond ar y chwith gymhedrol, democrataidd-gymdeithasol. Ond eilbeth ydi'r cwestiwn o dde a chwith i mi - cenedlaetholwr ydw i, sydd yn credu bod yn rhaid ystyried pob dadl wleidyddol yng ngoleuni ei heffaith bosib ar anniybynniaeth i Gymru, ac yn bwysicach, parhad y Gymraeg.
Serch hynny, dwi'n cefnogi byrdwn ei neges ddydd Sadwrn, hyd yn oed os nad ydw i'n cytuno yn llwyr gyda ei ddadansoddiad o rol y Ceidwadwyr yng ngwleidyddiaeth Cymru. O safbwynt y Gymraeg, mae'n rhaid cydnabod bod y Ceidwadwyr wedi bod yn fwy parod i hybu ei buddianau - drwy sefydlu S4C, drwy basio Deddf Iaith 1993, ac yn bwysicaf un, drwy basio Deddf Addysg 1988 - na fu Llafur erioed. Tydw i ddim yn rhannu casineb Adam tuag at y Ceidwadwyr.
Ond dwi yn rhannu ei weledigaeth ynglyn a dyfodol gwleidyddol Cymru. Y mae'r Blaid Lafur. bellach, yn gwbl amherthnasol. Ein prif nod ni fel plaid yw ei hysgubo oddi ar y tir etholiadol, a chymeryd ei lle fel plaid flaengar Cymru. Dylem ni anelu tuag at greu sefyllfa lle mae pobl Cymru yn gweld dewis rhwng Plaid Cymru a'r Toriaid fel yr unig ddewis.
Sut mae cyrraedd y fan hon yw'r her i ni fel plaid. Mae Adam yn credu bod angen canolbwyntio ein hymdrechion ar yr ardaloedd hynny sydd wedi aros yn driw i Lafur ers cenhedlaethau lawer. Ac os ydym ni am lwyddo, mae'n rhaid i ni allu cipio'r seddi hyn. Ond rhaid bod yn ofalus nad ydym ni'n anghofio am ardaloedd lle mae Plaid Cymru wedi bod yn rym etholiadol ers blynyddoedd. Er mwyn bod yn rym cenedlaethol, mae'n rhaid dal gafael ar Sir Gaer, Ceredigion, Gwynedd a Mon - ardaloedd lle mae cefnogaeth draddodiadol y Blaid o dan fygythiad. A thrwy ymateb i bryderon trigolion yr ardaloedd hyn y mae cadw eu cefnogaeth.
Rhaid i ni, fel plaid, ochel rhag dilyn trywydd Llafur Newydd. Trodd y Blaid Lafur ei chefn ar ei chefnogwyr traddodiadol, er mwyn denu cefnogwyr newydd. Erbyn hyn, mae'r cefnogwyr newydd hynny wedi mudo at y Ceidwadwyr, ac mae Llafur yn gorfod dibynnu ar "Hen Lafur" i gynnal ei breichiau. Ond oherwydd i "Hen Lafur" gael ei thrin mor wael ers 1997, mae prin yw'r cefnogwyr traddodiadol sydd yn fodlon rhoi o'u hamser i gefnogi.
Wrth i ni geisio llunio Plaid Cymru ar gyfer yr Unfed Ganrif ar Hugain, felly, rhaid bod yn ofalus nad ydyn ni'n ail-adrodd cangymeriad Blair a Brown. Rhaid denu cefnogwyr newydd, ond nid ar draul y cadarnleoedd mae gwneud hynny.

Cynhadledd Plaid Cymru - Dydd Gwener, 11/09/2009

2009-09-11T12:34:00.000-07:00

Yn wahanol i nifer o'r cynrychiolwyr eraill, dwi wedi dod adref i fy nghartref clyd, yn hytrach na aros yng nghinio Cynhadledd Plaid Cymru heno. Mae mynychu'r Gynhadledd yn beth eithaf newydd i mi, ond mae'n brofiad dwi'n ei fwynhau. I raddau, mae'n debyg iawn i'r Eisteddfod - mae'r digwyddiadau "swyddogol" yn llai pwysig na'r cyfle i sgwrsio a chymdeithasu.
Does gen i ddim amser i sgwenu adroddiad manwl, felly fe wna i fodloni ar ysgrifennu rhestr gryno o uchafbwyntiau. Fe fum i'n Trydar yn gyson drwy'r dydd, felly does gen i ddim byd newydd i'w adrodd i'r rhai ohonoch chi sy'n fy nilyn ar Twitter. Ond dyma fy uchafbwyntiau

Araith Elin Jones. Bywiog, difyr, doniol - ond yn gwneud pwynt pwysig. Rhaid i Blaid Cymru edrych tu hwnt i Cymru'n Un. Be ddaw ar ol 2011?
Darlith Richard Wyn Jones. Roedd Richard yn trafod llawer o'r dadleuon sydd yn ei gyfrol ar hanes Plaid Cymru, felly doedd 'na ddim llawer o ddeunydd newydd. Ond roedd y delivery yn wych, ac fe lwyddodd i hoelio fy sylw am hanner awr gyfan. Ac roedd yn rhoi rhywbeth i'r aelodau bori arno dros nos. Trueni nad oedd mwy yn gwrando - ond diolch iddo am beidio a throi at y Saesneg o gwbl. Ai darlith Richard fydd yr unig ddarn o areithio uniaith Gymraeg drwy'r gynhadledd?
Cyfarfod Caryl Wyn Jones o Cymru X, a dechrau trafod strategaeth i dargedu myfyrwyr Bangor (peidiwch a dweud wrth y bos)
Trafodaeth Twitter ddifyr dros ben gyda Bethan Jenkins. Roedd y ddau ohona ni'n Trydar ar y cynnigion a ddaeth ger bron y gynhadledd, gan basio barn (wahanol) ar y cynnigion. Dangos potensial y cyfryngau newydd ar gyfer cynhadleddau.
Cyfraniadau cyson Clayton Jones. Yng nghanol y consensws trendi-leffti, roedd hi'n braf clywed lladmerydd y farchnad rydd a'r wladwriaeth fechan yn tantro yn gwbl ddi-flewyn ar dafod. Cic go iawn yn nhin y gynhadledd.
Cael fy nisgrifio fel "the best dressed man at conference" gan Adam Price - a finnau mewn hen siaced tweed wedi ei phrynnu ar eBay. Dwi'n fodlon fy myd pan mae rhywun yn seboni.

Yr unig siom oedd gwylio darllediad gwleidyddol diweddaraf Plaid Cymru. Ydi, mae'n slic, ond mae hefyd yn cynnwys y linell "Most Plaid supporters don't speak Welsh". Pam bod angen cynnwys datganiad sydd mor negyddol ynglyn a'r iaith? Beth am "Not all Plaid Cymru supporters are Welsh speakers"? Neu "Plaid Cymru is for everyone, regardless of language"? Y neges dwi'n ei gael o'r datganiad yw bod y Gymraeg i'w ystyried yn eilbeth o fewn Plaid Cymru.
Fe ddoi yn ol at hyn eto, ond a yw'r datganiad yn ffeithiol gywir? Yn sicr, mae mwyafrif o aelodau Plaid Cymru yn siarad Cymraeg. Ond efallai bod "cefnogwyr" yn cael ei ddefnyddio i ddisgrifio pawb sydd yn pleidleisio dros y Blaid. Efallai y gwna i geisio profi gwirionedd y "ffaith" amheus hon, pan ga'i gyfle.
Am y tro, dwi'n mynd i gael gwydr o gwrw o flaen y teledu, cyn mynd i'r gwely'n gynnar. Dwi'n picio i'r gynhadledd am ychydig 'fory, er mwyn cadeirio sesiwn holi'r gweinidogion. Dewch i'r brif neuadd erbyn 11:30 os am weld beth sydd ganddyn nhw i'w ddweud.

O.N.
Fe gefais i siom arall, yn ymwneud a sut y cafodd un o ymgeiswyr seneddol y Blaid ei thrin gan y Pwyllgor Gwaith - ond wna i ddim mynd i drafod hynny yn gyhoeddus. Digon yw dweud y dylai'r rhai sy'n gyfrifol fod a chywilydd mawr o'r dull y gwnaethon nhw drin ymgeisydd gweithgar, teyrngar a chydwybodol.

Wel wir

2009-08-20T01:18:00.000-07:00

Synod a rhyfeddod oedd darganfod bod y blog hwn wedi cyrraedd rhif 42 yn rhestr Total Politics o flogiau gorau Cymru. Fel y mae HRF wedi ei nodi, mae nifer o'r blogiau yn y 60 uchaf wedi eu cyhoeddi yn uniaith Gymraeg, neu yn bennaf yn y Gymraeg. A'r hyn sydd wedi fy synnu fwyaf yw fod y blog yma wedi ei osod un safle tu ol i'r blog hynod raenus, Wales Home.
Blogiwr digon diog ydw i, ar y gorau. Ond fel pawb, dwi'n licio dipyn o glod. Ella bydd yr anrhydedd yma yn hwb i mi flogio yn amlach dros y flwyddyn nesa. Diolch o galon i bawb wnaeth bleidleisio drostaf.

Gwlad a bro

2009-08-11T04:20:00.000-07:00

Yn ddiweddar, dwi wedi dechrau teimlo bod lefel y drafodaeth wleidyddol ar y blogosffer Cymraeg wedi gostwng yn sylweddol. Ond mae'n rhaid bod yr Eisteddfod wedi bod yn donic i ni gyd, oherwydd mae 'na drafodaeth hynod o ddifyr yn digwydd ar y funud rhwng Blog Menai, Hen Rech Flin, Hogyn o Rachub a Gwilym Euros.
Hen Rech Flin a ddechreuodd bethau, wrth edrych ar ragolygon ymgeisydd Llais Gwynedd yn etholiadau Cynulliad 2011. Trafododd y posibilrwydd (hynod anhebygol) o gyd-weithio rhwng Llais Gwynedd a Llais y Bobl ym Mlaenau Gwent.
Arweiniodd hyn, yn ei dro, at gofnod ar Blog Menai yn trafod y tensiwn rhwng y lleol/ranbarthol a'r cenedlaethol yng ngwleidyddiaeth Cymru. Dadl Cai yw bod 'na rai Cymru sydd yn gadael i'w ymlyniad at eu bro danseilio eu cenedlaetholdeb, ac yn fwy difrifol, danseilio gobeithion y mudiad cenedlaethol ehangach.
Daeth dau ymateb hynod ddifyr gan Hen Rech Flin a Hogyn o Rachub, yn dadlau bod bro-garwch yn ran hanfodol o genedlaetholdeb Cymraeg, ac wedi bod yn ddylanwad pwysig ar ddatblygiad Plaid Cymru ei hun.
Mae'n rhaid i mi ddweud fy mod yn dueddol o sefyll rhwng y ddau safbwynt. Mae plwyfoldeb yn rhywbeth dwi'n ei gasau a chas perffaith. Y peth mwyaf di-galon am fod ar Gyngor Gwynedd yw gweld obsesiwn rhai Cynghorwyr gyda "gwarchod" eu wardiau unigol hwy, ar draul pawb a phopeth arall.
Ond rheswm dwi'n gwylltio gyda'r Cynghorwyr hyn yw fy mod i'n credu bod hollti Gwynedd yn 75 brenhiniaeth sydd yn ymladd yn erbyn eu gilydd yn fygythiad i fuddiannau Gwynedd gyfan. Ac mae bygythiad i Wynedd - yn fy marn i - yn fygythiad i'r iaith Gymraeg. A'r awydd i weld yr iaith Gymraeg yn ffynnu sydd yn gyrru fy ngwleidyddiaeth i, yn y bon.
Er nad ydw i'n rhannu bro-garwch HRF a HoR, tydw i chwaith ddim yn rhywun sydd yn rhoi y genedl gyntaf. I mi, mae anghenion Cymru gyfan yn eilradd i anghenion yr iaith Gymraeg. Cerbyd ar gyfer diogelu'r Gymraeg yw Cynulliad/Senedd/Annibynniaeth i mi. Pe na byddai'r iaith Gymraeg yn bodoli, dwi ddim yn siwr os y bydda gen i fymrun o ddiddordeb mewn cenedlaetholdeb.
Felly fe allai rhywun ddadlau mai budd un cymuned, yn hytrach na chenedl gyfan, sydd wrth wraidd fy ngwleidyddiaeth i. Dim ond bod y gymuned honno yn un ehangach na un pentref, neu ward etholiadol, neu sir, unigol.

Barn vs. Sylw

2009-07-21T03:32:00.000-07:00

Fel y medrwch chi ddychmygu, rydw i'n credu'n gryf mae Barn sydd yn haeddu grant y Cyngor Llyfrau. Dyw'r farn yna heb newid, hyd yn oed ar ol i mi weld y rhifyn engrheifftiol o Sylw. Oes, mae 'na lawer iawn sydd yn dda yng nghylchgrawn Y Lolfa. Ond mae'n rhy dameidiog ac arwynebol ar brydiau - ac yn rhy blwyfol i Aberystwyth.
Ond peidiwch a chymeryd fy ngair un-ochrog i. Aeth Gwilym Owen ati i gynull ei grwp ffocws ei hun ar Radio Cymru ddoe (gwrandewch eto) er mwyn cymharu'r ddau gyhoeddiad. Ac roedd y criw bach yma yn eithaf pendant bod Barn yn rhagori ar Sylw. Ychwanegwch hyn at sylwadau Vaughan Roderick, sydd hefyd yn ffafrio Barn (o rhyw ychydig bach) ar ei flog, ac mae'n dechrau dod yn amlwg bod y farn gyhoeddus yn ffafrio Barn.
Ydych chi wedi cael cyfle i gymharu'r ddau gyhoeddiad? Beth ydych chi'n ei feddwl?

Gwleidyddiaeth iard ysgol

2009-07-15T07:58:00.000-07:00

Ddechrau'r wythnos, fe ymunodd Aeron Jones (Llais Gwynedd) a byd bach y blogiau Cymraeg. Ac o fewn diwrnod, mae o wedi penderfynnu troi arna fi - am syndod. Dwi eisoes wedi cael fy ngalw'n goc oen gan Gwilym Euros Roberts (LlG), a rwan mae Aeron yn mynnu bod aelodau eraill y Cyngor yn credu mod i'n dipyn o ffwl. Gwleidyddiaeth iard ysgol ydi hyn, wrth gwrs - galw enwau ar rhywun, yn hytrach na ymateb i'r hyn sydd ganddyn nhw i'w ddweud.
Diolch byth, dwi ddim yn greadur croen-denau. Ac yn wahanol i aelodau Llais Gwynedd, dwi ddim yn gweld gwleidyddiaeth lleol fel rhyw fath o popularity contest. Cynghorydd ydw i, nid carnival queen.
Tydw i ddim yn mynd i ostwng i lefel Aeron drwy ddechrau galw enwau yn ol, ond yng nghyd-destun Tai Fforddiadwy, mae'n rhaid gofyn pwy ydi'r ffwl go iawn. Mae'n amlwg o neges Aeron nad oes ganddo rhyw lawer o syniad beth yn union ydi Ty Fforddiadwy yng nghyd-destun polisi Gwynedd. Efallai nad ydw i'n ffwl, ond mi ydw i'n dipyn o bore pan mae'n dod i bethau fatha polisi y corff dwi'n isda arno. Dwi'n dueddol o neud petha diflas, megis darllen y dogfennau sy'n cael eu gyrru ata ni fel aelodau - gan gynnwys y ddogfen ddrafft yn ymwneud a thai fforddiadwy. Ac mae'r disgrifiad o Dai Fforddiadwy sydd yn y ddogfen honno yn bur wahanol i ddisgrifiad Aeron.
Pan mae rhywun yn dod at Gyngor Gwynedd a gofyn am yr hawl i godi mwy na hyn-a-hyn o dai, mae'r Cyngor yn gallu mynnu bod canran o'r tai hynny - 25% fel arfer - yn dai fforddiadwy. Yn ol Aeron, unig ystyr hyn yw eu bod yn cael eu gwerthu am 30% yn llai na phris y tai eraill. Lol botas maip ydi diffiniad Aeron. Does dim rhaid i'r tai fforddiadwy gael eu gwerthu o gwbl. Gall y datblygwr ddewis gosod y tai, a hynny am rent sydd yn cael ei osod gan y Cynulliad; rhent safonol tai cymdeithasol Cymru. Os yw'r tai yn cael eu gwerthu, mae'n rhaid iddyn nhw gael eu gwerthu am bris sydd yn wirioneddol fforddiadwy i'r gymuned leol. Mae archwiliad fforddiadwyaeth yn cael ei wneud gan y Cyngor, ac mae'r pris yn cael ei osod yn unol a'r archwiliad hwnw. Celwydd noeth yw dweud y gallai rhywun godi ty sydd a gwerth marchnad-agored o £300,000, a'i gynnig fel ty fforddiadwy am £210,000. Mae cyfyngiadau llym ynglyn a maint a dyluniad tai fforddiadwy, er mwyn sicrhau nad yw'r tai sydd yn cael eu dynodi yn dai fforddiadwy yn mynd o afael y gymuned leol.
Fe allwn i fynd ymlaen ac ymlaen am hyn, ond dwi ddim yn credu y byddai rhyw lawer o bwynt. Fel yr yda ni wedi ei weld gan Lais Gwynedd droeon, tydyn nhw ddim yn blaid sydd yn gadael i'r ffeithiau amharu ar stori dda.

Chwarae teg i Alun Davies

2009-07-15T03:36:00.000-07:00

Fyddwn i ddim yn disgrifio fy hun fel un o edmygwyr mawr Alun Davies AC, ond dwi'n credu ei fod wedi gwneud peth dewr ac anrhydeddus wrth benderfynnu gadael ei sedd ddiogel ar y rhestr ranbarthol er mwyn ceisio cipio Blaenau Gwent gan Trish Law. Yn fy marn i, llwfrgwn ydi'r holl aelodau Llafur sydd wedi penderfynnu "ymddeol" wedi iddyn nhw sylweddoli eu bod yn wynebu cweir yn yr etholiad nesaf. O leiaf mae Alun Davies yn fodlon ymladd dros ei egwyddorion a'i blaid.

Si ddiddorol

2009-07-03T03:08:00.000-07:00

Dwi newydd glywed si hynod o ddiddorol ynglyn a'r Blaid Lafur yng Ngwynedd. Yn ol pob tebyg, maent wedi methu a dod o hyd i unrhyw un i sefyll fel ymgeisydd etholiadol yn yr Etholiad Cyffredinol fydd yn cael ei gynnal rhwng rwan a'r gwanwyn. Ac felly, mae'n rhaid i'r Blaid Lafur yn ganolog "barasiwtio" rhywun i mewn o'r tu allan. Beth mae hyn yn ei ddweud am gyflwr y blaid mewn ardal a oedd, unwaith, yn driw iawn?

Llais Gwynedd a Thai Fforddiadwy

2009-07-02T02:13:00.000-07:00

Neithiwr, yng nghyfarfod Pwyllgor Ardal Arfon, fe wnaeth Cyng. Aeron Jones (Llais Gwynedd) ddatgan mae "Spin llwyr yw Tai Fforddiadwy", gan wrthwynebu cais i glirio tomen lechi yn Talysarn er mwyn codi stad o dai yno. Dwi ddim yn siwr beth yn union mae'n ei olygu drwy "spin llwyr". Mae polisi Tai Fforddiadwy Gwynedd - polisi Plaid Cymru - yn sicrhau bod tai ar gael i bobl leol eu rhentu, prynnu neu adeiladu, a hynny am bris sydd yn llai na phris y farchnad. A yw datganiad Aeron neithiwr yn golygu fod Llais Gwynedd yn gwrthwynebu polisi Plaid Cymru o sicrhau tai fforddiadwy i drigolion Gwynedd?

Etholiadau Ewrop

2009-06-08T03:51:00.000-07:00

Fe fum i wrthi yn cnocio drysau a rhannu taflenni ar ran Plaid Cymru dros yr wythnos neu ddwy ddiwethaf, ond heb rhyw lawer o frwdfrydedd. Tydw i ddim yn credu bod yr Undeb Ewropeaidd yn gorff llywodraethol sydd yn gweithio yn arbennig o dda, a dwi'n credu mai sham llwyr yw ethol cynrychiolwyr i'r senedd pan fo'r grym yn aros gyda'r Comisiwn. Ond roeddwn yn fodlon mynd i ymgyrchu dros Blaid Cymru oherwydd fy mod yn credu bod canlyniad yr etholiad yn bwysig i'r blaid, yn fwy nac i'r wlad. Byddai canlyniad da wedi rhoi hwb i ni, a chreu momentwm ar gyfer yr Etholiad Cyffredinol.
A oedd neithiwr yn ganlyniad da? Heb weld yr union niferoedd o bob etholaeth (Helo BBC a Golwg 360?) mae'n anodd darogan yn fanwl. Ond dwi'n dueddol o gredu mae canlyniad siomedig a gafwyd i Blaid Cymru.
Rwy'n siwr y bydd rhai yn dadlau ei fod yn ganlyniad positif, oherwydd y gefnogaeth i Blaid Cymru o fewn yr etholaethau sydd yn cael eu targedu ar gyfer yr Etholiad Cyffredinol. Yn ogystal ac ennill mwyafrif yn Arfon/Caernarfon, Meirion-Dwyfor, a Dinefwr, llwyddodd y Blaid i "gipio" Mon, Ceredigion, Conwy, Gorllewin Caerfyrddin a Llanelli. Petai'r canlyniad yma yn cael ei ail-adrodd yn yr Etholiad Cyffredinol, fe fyddai'n fuddugoliaeth ysgubol i Blaid Cymru.
Felly o gymharu canlyniadau neithiwr gyda chanlyniadau'r Etholiad Cyffredinol (Prydeinig) diwethaf, mae'n un positif. Ond a yw honno'n gymhariaeth ystyrlon? Os ydym ni'n cymharu canlyniadau neithiwr gyda chanlyniadau Etholiad Cynulliad 2007, Gorllewin Caerfyrddin yw'r unig fuddugoliaeth newydd. Hynny yw, mae Plaid Cymru eisoes yn cynrychioli pob un o'r etholaethau eraill yn y Cynulliad. O gymharu neithiwr gyda 2007, felly, "dal" 7 etholaeth, a "cipio" 1 a wnaeth Plaid Cymru, nid "cipio" 5.
Mae'r gwahaniaeth yn un pwysig. Mae patrymau pleidleisio Etholiadau Ewrop yn dueddol o fod yn agosach at batrymau pleidleisio Etholiadau Cynulliad nac ydyn nhw at batrymau pleidleisio Etholiadau Cyffredinol. Mae'r turnout yn isel, ac mae 'na ganfyddiad ymysg rhai etholwyr nad oes arwyddocad i'r etholiad, ac felly yn gyfle i fwrw pleidlais brotest - dwy ffactor sydd wedi ffafrio Plaid Cymru yn draddodiadol.
Wrth gwrs, mae'n bur debygol y bydd Plaid Cymru yn cynyddu nifer ei Haelodau Seneddol yn yr Etholiad Cyffredinol nesaf. Ond a fydd 'na 7 pleidiwr yn mynd i San Steffan? Go brin. O ddilyn canlyniadau neithiwr, dwi'n dyfalu y canlynol

Arfon - Dal yn hawdd
Meirion Dwyfor - Dal yn gymharol hawdd
Dinefwr - Dal yn hawdd

Ceredigion - Cipio
Llanelli - Cipio, o fwyafrif bychan

Gorllewin Caerfyrddin - Colli, o fwyafrif bychan
Mon - Colli, o fwyafrif bychan

Gobeithio mod i'n anghywir, ond fe gawn ni weld.

#plaidcymru

Buddugoliaeth i bwy?

2009-05-11T04:19:00.000-07:00

Diddorol oedd darllen un o negesuon diweddaraf Gwilym Euros. Dwi'n dueddol o feddwl am Alwyn Gruffydd fel spin doctor Llais Gwynedd, a Gwilym fel yr arweinydd answyddogol. Ond mae'n amlwg fod gan Gwilym ddawn wrth blygu'r gwirionedd.
Mae'r neges yn ymwneud a chyfansoddiad Cyngor Gwynedd. Yn y cyfansoddiad, gall aelodau cyffredin y Cyngor ofyn i benderfyniad sydd wedi ei wneud mewn pwyllgor, neu yn y Bwrdd, gael ei drafod ger bron y Cyngor llawn. Er mwyn gwneud hyn, mae'n rhaid cael 15 aelod i arwyddo deiseb. Mae rhai ohonom ni yn teimlo bod yr arf yma yn cael ei gam-ddefnyddio, gyda penderfyniadau sydd wedi cael eu gwneud yn draws-bleidiol, a thrwy proses hir o bwyllgor a gweithgor, yn cael eu gohirio am fisoedd er mwyn i rai aelodau o'r Cyngor gael defnyddio'r siambr i chwarae i'r galeri.
O'r herwydd, fe ddaeth cynnig ger bron y Cyngor i ddiwygio'r cyfansoddiad, fel bod angen 25 o aelodau i arwyddo'r ddeiseb, yn hytrach na 15. A dyma lle mae neges Gwilym Euros yn mynd yn ddiddorol. Yn ol Gwilym, roedd Plaid Cymru yn cefnogi codi'r nifer i 25, a Llais Gwynedd yn gwrthwynebu hynny. "Collwyd y bleidlais" meddai Gwilym, a hynny wedi "rhwyg" arall yn rhengoedd y Blaid.
Y gwir ydi mai Seimon Glyn, cynghorydd Llais Gwynedd, a gyflwynodd y cynnig i godi'r nifer i 25. Cafwyd gwelliant gan y Democratiaid Rhyddfrydol a oedd yn galw am godi'r nifer i 21, ac fe gefnogwyd y gwelliant hwnw gan Blaid Cymru. Pleidleisodd mwyafrif o aelodau'r Cyngor i godi'r nifer i 21, sef safbwynt Plaid Cymru. Llais Gwynedd, a oedd yn dadlau dros gadw'r nifer ar 15 a gollodd y bleidlais, felly.
Fe fu ail-bleidlais, a hynny ar welliant pellach a oedd yn ymwneud a rol y swyddogion yn y broses. Ar y mater yma, cafwyd rhaniad yn rhengoedd Plaid Cymru, ac fe bleidleisiodd nifer o aelodau yn groes i'r arweinyddiaeth. Ond eilbeth oedd y mater yma. Ar y mater pwysig - codi'r nifer o aelodau a oedd eu hangen ar gyfer galw mater i fyny - safbwynt Plaid Cymru a gariodd, a safbwynt Llais Gwynedd a gollodd. Ond nid dyna'r argraff sydd yn cael ei roi gan flog Gwilym Euros.

Dwi'n gegrwth

2009-05-05T12:15:00.000-07:00

Dwi newydd gael gwahoddiad i ddigwyddiad "Dathlu 10 Mlynedd o Ddatganoli" yn Abertawe, wedi ei drefnu gan Blaid Cymru. A pwy, meddech chi, ydi'r siaradwr gwadd ar y noson arbennig hon? Neb llai na........Gilian Elisa.

Dwi wedi cyrraedd

2009-04-08T01:28:00.000-07:00

Yn dilyn fy mlogiad dwy-ieithog, dwi wedi cael y fraint a'r anrhydedd o gael fy nghynnwys yn Dayley Dozen Iain Dale. Enwogrwydd o'r diwedd.

Gyda llaw, fe ddywedais yn y neges olaf mai dyna oedd y tro cyntaf i mi flogio yn Saesneg. Anwiredd oedd hyn - fe ysgrifenais y canlynol nol ym Mawrth llynedd.

Cynhadledd y Blaid - NEGES DDWY-IEITHOG!!!

2009-04-07T02:08:00.000-07:00

BILINGUAL POSTING - SCROLL DOWN TO READ THE SECTION WRITTEN IN THE LANGUAGE OF BABYLON

Fe fum i lawr yng nghynhadledd Plaid Cymru dydd Gwener diwethaf, yn bennaf er mwyn cymeryd rhan mewn trafodaeth ar flogiau gwleidyddol yng Nghymru. Y panelwyr eraill oedd John Dixon, Chanticleer, Heledd Fychan, a seren y sioe, Iain Dale - gyda Bethan Jenkins AC yn cadeirio. Er bod 5 o'r 6 oedd ar y panel yn siaradwyr Cymraeg, ac er bod gwasanaeth cyfieithu ar y pryd yn cael ei ddarparu, cafodd y rhan fwyaf o'r drafodaeth ei chynnal drwy gyfrwng y Saesneg. Siaradodd Heledd Fychan yn bennaf (80%) drwy gyfrwng y Gymraeg, ac fe lynnais i at y Gymraeg tan y cwestiwn olaf un - a hynny oherwydd bod y cyfieithydd wedi mynd i baratoi at sesiwn arall.
Yn ystod y drafodaeth, fe gododd y cwestiwn o flogio yn ddwy-ieithog. Fi yw'r unig un sydd yn blogio yn y Gymraeg yn unig, a hynny oherwydd fy mod i'n teimlo cyfrifoldeb gwleidyddol i wneud hynny (er dwi'n cydymdeimlo gyda sefyllfa Heledd Fychan a John Dixon, sydd yn ymgeiswyr seneddol, ac felly yn gorfod cyrraedd pob un o'u hetholwyr). Fe ddisgrifiais fy hun - gyda fy nhafod yn fy moch - fel "cenedlaetholwr diwylliannol, hen fasiwn a chul", a dwi'n cydnabod yn agored mod i'n cael anhawster gyda'r cysyniad o ddwy-ieithrwydd. Ond fe ddywedodd Iain Dale ei fod wedi mynd i edrych ar flogiau ei gyd-banelwyr i gyd cyn dydd gwener, ac ei fod yn siomedig nad oedd wedi gallu deall fy negeseuon i. Felly, yn arbennig ar gyfer Iain, dyma neges ddwy-ieithog.

I enjoyed myself at the Spring Conference last Friday, and I thought that the panel on blogging was very enjoyable - certainly more fun than the sessions on Local Government and the EU that I attended. And the question about bi-lingual blogging has impelled me to write this - my first, and probably only - English language posting on the blog.
During the panel discussion, I described myself as a narrow-minded and old-fashioned cultural nationalist. Whilst this was slightly tongue-in-cheek, there is an element of truth in what I said. I am a member of Plaid Cymru for one reason above all others - to work towards the survival of this small and fragile language that I speak with my parents, my partner, and my children. This doesn't mean that I am a one-note politician; far from it - I have views on every political matter under the sun. But while I believe, for instance, in saving the whales or protecting civil liberties, I also realise that there are a lot of people out there who are already fighting for these causes. Welsh speakers are a minority group within a tiny region of a global power. My personal feeling is that if I don't put the language at the top of my political agenda, then who will?
Which brings us to bi-lingualism. Since devolution, there has developed a cosy political consensus around the language. The narrative from the Assembly since 2001 (the last census) goes like this - the number of people speaking Welsh has risen for the first time in 50 years, therefore everything is fine.
The problem with this outlook is that by focusing on the net increase in Welsh speakers, we take a simplistic, reductionist view of the situation. What has actually happened is that the proportion of Welsh speakers living in the traditional Welsh-language communities (Gwynedd, Anglesey, Sir Gaerfyrddin, Ceredigion, parts of Denbighshire, Conwy and Pembroke) has declined in the period 1991 - 2001, but that more young children have been taught the language in the traditionally English-speaking areas of the South-East.
So, while there has been an overall rise in the number of Welsh speakers, there has been a decline in the numbers where it really matters. We know from any number of studies that for a language to survive, it needs to be spoken as a community language. The numbers who have learnt Welsh in the past 10 to 20 years are primarily children, who are learning to speak Welsh as a second language. Some of these children will adopt Welsh as a commonly used language in adulthood - as a first language in some cases - and a minority of them will pass it on to their own children. But for the majority of them, Welsh will remain a second language for the remainder of their lives.
Which brings me to my trenchant position on bi-lingualism. Bi-lingualism, as a policy principle, best serves those Welsh speakers who live outside the traditional Welsh-speaking areas. But it does not serve the interests of those people who are already livung their lives primarily through the medium of Welsh. In many communities, the rhetoric of bi-lingualism serves to undermine Welsh. In the same way as it elevates Welsh in Cardiff or Caerffili, it elevates English in Caernarfon or Tregaron.
I firmly believe that bi-lingualism should be the norm for most of Wales. But I also believe that if the Welsh language is to have any hope of survival, then we need to accept that there are places and situations that should be allowed to opt-out of bi-lingualism; places where Welsh is given primacy over English. Some of these spaces, we can carve out for ourselves, which is why I try and use Welsh wherever it is possible, including this blog (and certainly when addressing the Plaid Cymru conference). But in other areas, we need a government policy that recognises the differing linguistic needs of different communites. This is an unpopular position, within Plaid Cymru as much as any other party, but I think that it is the only way that we can ensure the language's survival.

Blogio dros y Blaid

2009-04-02T03:30:00.000-07:00

Dwi wedi fy ngwahodd i fynychu cyfarfod yng nghynhadledd wanwyn Plaid Cymru yfory, i siarad am ddylanwad blogio a thechnoleg newydd ar wleidyddiaeth Cymru. Sydd yn golygu y bydd rhaid i mi feddwl am rhywbeth deallus i'w ddweud. Dwi ddim yn flogiwr arbennig o doreithiog, ac yn sicr dwi ddim yn credu mod i'n gwneud y defnydd gorau o'r dechnoleg. Ond dwi yn gwerthfawrogi y dull y mae'r blogosffer yn prysur lenwi y twll sydd yn cael ei adael gan farwolaeth araf y wasg leol.
Yng nghyd-destun Cyngor Gwynedd, dwi'n credu bod blogiau Gwilym Euros Roberts, Blogmenai, a Hen Rech Flin - ynghyd a'r blog yma - yn cynnig fforwm hynod o ddefnyddiol i drafod gwleidyddiaeth y sir, ac yn rhoi darlun llawer iawn mwy cyflawn na'r hyn sydd yn cael ei gynnig yn y papurau lleol, neu ar y BBC.
Neu efallai bod "darlun" yn air amhriodol, gan ei fod yn awgrymu ein bod ni gweld y tirlun cyfan o'n blaenau. Beth mae'r llond dwrn yma o flogiau yn ei wneud ydi rhoi sawl cipolwg sydyn - a cwbl unochrog - o'r hyn sydd yn digwydd yng ngwleidyddiaeth Gwynedd. Ond mae'n llawer iawn mwy diddorol, a dadlennol, na'r hyn y mae'r cyfryngau "swyddogol" yn eu ddweud am y Cyngor.

Chwilio am raglenni a ffilmiau dogfen da

2009-03-26T13:29:00.000-07:00

Dwi'n llawn ymwybodol mai materion gwleidyddol (a gwleidyddiaeth Gwynedd yn fwy na dim arall) sydd wedi teyrnasu ar y blog yma ers tro. Ond y bwriad gwreiddiol oedd y byddai'n le i mi drin a thrafod pethau amrywiol, nad oedd yn addas ar gyfer tudalennau Barn. Un o'r pethau eraill sydd wedi mynd a thipyn go lew o fy amser yn ddiweddar yw fy ngwaith yn y Brifysgol. Dwi'n darlithio ar y cyfryngau yno, ac yn ceisio addasu nifer o gyrsiau sydd wedi bod yn rhedeg o dan oruwchwyliaeth fy rhagflaenydd, Eifion Lloyd Jones.
Ar ol yr haf, fe fydda i'n dysgu cwrs o'r enw "Drama a Dogfen" sydd yn edrych ar ddramau teledu, rhaglenni dogfen, a ffilmiau dogfen. Bob wythnos, bydd y myfyrwyr yn gwylio rhaglen, rhaglenni, neu ffilm sydd yn taflu goleuni ar rhyw agwedd arbennig o'r maes, ac fe fydd gofyn iddyn nhw ddadansoddi'r "testun" hwnw, a chyflwyno ei dadansoddiad i weddill y grwp.
Ar y funud, dwi wrthi'n trio llunio rhestr o destunau addas - sydd yn esgus perffaith i dreulio amser prin yn gwylio'r teledu. Fe ges i wledd neithiwr, wrth wylio ffilm ddogfen wirioneddol wych ynglyn ac ymgyrch wleidyddol i ethol maer i ddinas Newark, New Jersey, nol yn 2002. Street Fight oedd enw'r ffilm, ac mae'n dilyn Cory Booker - dyn ifanc hynod o ddawnus a charismataidd - wrth iddo geisio trechu maer llwgr y ddinas, Sharpe James.
Ond i gwblhau'r cwrs, dwi angen dod o hyd i ddeunydd i lenwi tua 12 wythnos o ddangosiadau. Dwi'n bwriadu dangos mwy nac un rhaglen deledu ochr-yn-ochr, yn y gobaith y bydd modd i mi adlewyrchu sawl agwedd o'r un pwnc. Dwi'n gwybod bod un neu ddau o bobl yn darllen y blog yma sydd a diddordeb yn y maes, felly os oes gan unrhyw un awgrymiadau, mae croeso i chi adael sylw. Ond mae'r person cyntaf i awgrymu Michael Moore yn cael........ wel, nid gwobr, beth bynnag.

Llais Gwynedd a thrigolion Bangor

2009-03-23T06:05:00.000-07:00

Difyr oedd clywed bod Llais Gwynedd eisoes wedi cysylltu a threfnwyr protest ym Mangor, i drafod cyd-weithio. Pam? Wel mae trefnwyr y brotest yn hawlio bod dinas Bangor yn cael cam gan Gyngor Gwynedd, a bod y Cyngor yn defnyddio'r ddinas fel "cash machine" i ariannu gweddill y sir, tra'n gwrthod buddsoddi yno. Ar y llaw arall, mae Llais Gwynedd yn hawlio bod Cyngor Gwynedd yn gwario llawer iawn gormod o arian yn ardal Bangor, a bod y rhan hon o'r sir yn derbyn lefel uchel o fuddsoddiad, a hynny ar draul gweddill y sir. Felly mae'n ymddangos bod Llais Gwynedd yn cynnig helpu grwp sydd yn ardell syniadau sydd i'r gwrthwyneb llwyr i'w syniadau hwy fel plaid. Rhyfedd o fyd.

Ad-drefnu ysgolion cynradd

2009-03-13T04:30:00.000-07:00

Mae'r broses o edrych eto ar ad-drefnu ysgolion cynradd yng Ngwynedd yn mynd rhagddi yn brysur. Bu gweithgor wrthi yn edrych ar yr holl fater eto, gan gyfarfod yn gyson ers yr haf. Fel aelod o'r pwyllgor craffu Plant a Phobl Ifanc, dwi'n trafod y broses hon yn achlysurol gyda rhai o aelodau'r gweithgor, a dwi'n hapus bod y Cyngor yn symyd ymlaen mewn dull cadarnhaol a blaengar. Nid fi yw'r unig un sydd yn credu hyn - mae hyd yn oed Cymdeithas yr Iaith, sydd wedi arddel safbwynt gwrthwynebus iawn yn y gorffennol, wedi croesawu'r cyfeiriad newydd.
Ond nid pawb sy'n hapus, wrth reswm. Roedd cyfarfod arbennig wedi ei drefnu ddoe, er mwyn rhannu gwybodaeth ynglyn a'r cynllun newydd. Oherwydd ymrwymiadau eraill, doedd dim modd i mi fod yn bresennol, ond mae hanes y cyfarfod yn cael ei adrodd ar flog Gwilym Euros Roberts, arweinydd answyddogol Llais Gwynedd.
Mae Gwilym yn gwneud nifer o gyhuddiadau personol yn erbyn ei gyd-gynghorwyr, a dwi ddim yn bwriadu trafod y rheini. Ond mae'n ddiddorol ei fod yn dewis beirniadu'r modd y mae Gwynedd wedi mynd ati i ail-edrych ar yr ad-drefnu. Mae Gwilym yn gwrthwynebu'r argymellion sydd wedi eu gwneud gan y gweithgor, gan fynnu eu bod yn rhagdybio o blaid cau ysgolion, ac eu bod yn cael eu cyflwyno mewn dull "un ochrog ac un llygeidiog". Ac wrth gwrs, Plaid Cymru sydd yn cael y bai am hyn.
Yr hyn mae Gwilym Euros yn dewis peidio ei grybwyll yw'r ffaith bod aelodau o bob plaid wedi bod yn rhan o lunio'r argymellion newydd - gan gynnwys Llais Gwynedd. I ddweud y gwir, mae nifer o aelodau'r gweithgor wedi tynnu sylw at y cyfraniad pwysig y mae Seimon Glyn (LlG) wedi ei wneud i'r ddogfen derfynnol.
Fel y dywedais eisoes, doeddwn i ddim yn y cyfarfod ddoe, felly dwn i ddim beth oedd gan Seimon i'w ddweud ar y mater. Sgwn i os ydi o'n cytuno efo dehongliad Gwilym Euros, ac felly yn gwrthod cefnogi dogfen y mae wedi bod yn rhan bwysig o'i drafftio? Ynteu ydi hi'n bryd i ni ddechrau son am "ranniadau" o fewn Llais Gwynedd?

Trafferthion Cyngor Abertawe

2009-03-03T14:07:00.000-08:00

Mae 'na dipyn wedi ei sgwenu ynglyn a phenderfyniad Cyngor Gwynedd i gau cartref henoed Bryn Llewelyn ar flogiau Blogmenai, Hen Rech Flin a'r dihafal Gwilym Euros Roberts dros y dyddiau dwytha. Dwi ddim am i'r drafodaeth rygnu yn ei blaen, gan fy mod yn credu fod llawer iawn o beth sydd wedi cael ei sgwenu yn creu darlun gwyrdroedig o'r penderfyniad i gau, a hynny am resymau gwleidyddol bwriadol.
Serch hynny, dwi am dynnu sylw at broblemau Cyngor Abertawe, sydd - yn ol y BBC - yn beryglus o agos at golli rheolaeth dros ei gwasanaethau cyhoeddus. Cyhoeddwyd adroddiad yn beirniadu'r Cyngor rhyw 18 mis yn ol, ac mae'r Cynulliad o'r farn bod Abertawe wedi methu a gwneud digon i ddatrys y problemau a nodwyd yn yr adroddiad hwnw. Ar hyn o bryd, mae Gwynedd yn yr union sefyllfa yr oedd Abertawe ynddi hi 18 mis yn ol. Rydym ni wedi cael ein beirniadu yn hallt gan asiantaeth o'r Cynulliad, a rydym ni wedi cael rhybudd bod angen gwella ein gwasanaethau cymdeithasol, neu golli rheolaeth ohonynt.
Fy ngobaith gwirioneddol i yw na fyddwn ni'n mynd i lawr yr un trywydd ac Abertawe. Ymhen 18 mis, rwy'n gobeithio bydd y Cynulliad yn gallu edrych ar ddarpariaeth Gwynedd, ac adrodd bod y sefyllfa wedi gwella yn sylweddol. Hon, efallai, yw'r her fwyaf sy'n ein wynebu ni fel Cyngor. Ond er mwyn cyrraedd y fan honno, mae angen i ni ymateb i'r feirniadaeth sydd wedi dod o Gaerdydd - beirniadaeth sydd wedi tynnu sylw penodol at anallu Cyngor Gwynedd i wneud penderfyniadau anodd ac amhoblogaidd, megis cau cartrefi'r henoed. Petai'r Cyngor wedi pleidleisio yn erbyn cau Bryn Llewelyn wythnos dwytha, dwi'n credu yn gryf y byddai Gwynedd gam - a cham mawr - yn nes at golli rheolaeth o'i gwasanaethau cymdeithasol. A petai'r Cynulliad wedi cymeryd rheolaeth, mae'n bur debyg y byddai Bryn Llewelyn, a sawl cartref arall, yn cael ei gau gan weision sifil o Gaerdydd. Er gwaetha'r hyn y mae rhai yn ei gredu, roedd y penderfyniad i gau yn un anodd i ni gyd. Ond yn y pen draw, dyma'r unig ddewis ymarferol ar gyfer Gwynedd.

Diwrnod digalon - ond dim rhwyg

2009-02-26T10:31:00.000-08:00

Dwi newydd gyrraedd adref o gyfarfod hir a blinedig o Gyngor Gwynedd. I ddweud y gwir, mae heddiw wedi siglo (ymhellach) yr ychydig ffydd sydd gen i mewn llywodraeth leol. Roedd 'na nifer o bynciau pwysig, ond cynhennus, o'n blaenau heddiw - a dwi ddim yn credu y byddai gan y rhan fwyaf o ddarllenwyr y blog unrhyw ddiddordeb mewn gwybod y manylion. Ond yr hyn a ddaeth yn amlwg heddiw oedd bod 'na gyfran helaeth o fy nghyd-Gynghorwyr sydd yn gwrthod cymeryd eu rol fel aelod o awdurdod lleol o ddifri. Mae 'na lawer iawn o gynghorwyr da iawn ar y Cyngor - o bob plaid (gan gynnwys Llais Gwynedd). Ond mae 'na hefyd lawer iawn o bobl sydd yn dewis anwybyddu y ffeithiau sydd yn cael eu gosod o'u blaenau - neu yn methu a deallt y ffeithiau hynny - a sydd yn gweithredu yn blwyfaidd, yn blentynaidd ac yn llethol o geidwadol. Mae'n siwr y cai fy nghyhuddo o fod yn amharchus wrth ddweud hyn, ond mae hi'n amhosib i mi beidio. Er bod llai na blwyddyn ers i mi gael fy ethol, dwi yn anobeithio ynglyn a dyfodol y Cyngor.
Yr unig beth cadarnhaol sydd gen i'w ddweud yw na wnaeth y rhwyg yn rhengoedd Plaid Cymru yr oedd Gwilym Euros Roberts yn ei darogan ymddangos. Oedd, roedd un pleidlais yn arbennig o agos - 28 i 29. Ond dim ond 3 aelod o Blaid Cymru wnaeth bleidleisio yn erbyn yr arweinyddiaeth, gyda 4 arall yn ymatal eu pleidlais. Dwi'n tybio y byddwn ni'n disgwyl yn eithaf hir cyn y gwelwn ni dystiolaeth bod rhwyg Gwilym Euros yn bodoli go iawn.

Carchar i Gaernarfon

2009-02-06T04:50:00.000-08:00

Roeddwn i'n teithio o Gaerdydd ar y tren prynhawn ddoe, ac felly chlywais i ddim mo'r newyddion tan i mi fynd i mewn i dacsi ym Mangor. Dwi ddim yn siwr os oedd y gyrrwr yn disgwyl cael y fath ymateb i'r newyddion bod carchar newydd am gael ei adeiladu yng Nghaernarfon, ond dwi yn un sydd yn llawenhau yn arw. Fel aelod o Gyngor Gwynedd, mae hyn yn newyddion gwych i'r sir, a hynny mewn cyfnod o galedi economaidd. Ac fel cenedlaetholwr, dwi'n hynod falch o weld buddsoddiad sylweddol yng Nghaernarfon, gan fod y dref hon mor hanfodol i ddyfodol y Gymraeg.
Ond mae rhai wedi mynegi pryderon ynglyn a chodi'r carchar. Mae Hen Rech Flin yn poeni y bydd swyddi newydd yn dod i Gaernarfon, ond y bydd gweithwyr newydd yn dod i'r dref hefyd, i lenwi'r swyddi hynny. Ac mae'n bwynt dilys - gall twf economaidd sydd yn digwydd yn rhy sydyn fod yn niweidiol i'r ardaloedd Cymraeg eu hiaith. Dyma wers y Chwyldro Diwydiannol, mewn sawl ystyr. Tyfodd cymoedd y de-ddwyrain ar raddfa aruthrol, ac mewn cyfnod cymharol fyr, a bu'n rhaid mewnforio gweithlu o weddill Prydain i gynnal y glofeydd a'r gweithfeydd dur. Tyfodd y chwareli ar raddfa llawer iawn llai. Roedd chwareli Gwynedd yn fodd o gadw rhan helaeth o weithwyr y gogledd-orllewin mewn gwaith, ond doedden nhw ddim mor fawr nes bod rhaid mewnforio miloedd o bobl o'r tu allan i'w cynnal. Mae'n un o'r ffactorau sydd wedi golygu bod y Gymraeg yn dal yn iaith fyw yng Ngwynedd, ond nid yng Ngwent.
Beth bynnag am hynny, dwi'n dal i feddwl bod y carchar yn debygol o gael effaith bositif ar Wynedd a Chaernarfon. Mae 'na ddau wahanol fath o swyddi sydd yn cael eu creu gan y carchar. Fe fydd y swp cyntaf yn swyddi tymor byr, ar gyfer contractwyr fydd yn codi'r carchar. Drwg swyddi fel hyn yw bod yn rhaid rhoi'r gwaith allan i dendr, a'r cwmni sydd yn ennill y tendr sydd yn penderfynnu pwy sydd yn cael y swyddi. Fel y gwelon ni yn Swydd Lincoln wythnos dwytha, dyw'r cwmniau hyn ddim yn poeni rhyw lawer am gyflogi pobl leol - cadw costau'r gweithlu yn isel yw eu blaenoriaeth. Yn anffodus, does dim llawer y gall gwleidyddion ei wneud i ddatrys hyn, gan fod y broses dendro yn dod o dan rheolau'r Undeb Ewropeaidd. Mae 'na bosibilrwydd, felly, y bydd 'na fewnfudo i Gaernarfon tra bo'r carchar yn cael ei godi - a dwi ddim yn gwybod os y gallwn ni wneud unrhyw beth i rwystro hyn. Ond gwaith tymor byr fydd y gwaith yma, ac mae'n bur debyg y bydd mwyafrif llethol y gweithwyr yma yn gadael yr ardal gyda eu cyflogwr, gan symyd ymlaen at y cynllun mawr nesaf.
Y swyddi sydd o bwys gwirioneddol i'r ardal yw'r rhai parhaol - swyddogion y carchar, a'r staff sydd yn eu cefnogi. Y gweithwyr hyn fydd yn ymgartrefu yng Nghaernarfon yn barhaol, ac yn dod yn rhan o gymuned y dref. A'r her i ni yw sicrhau bydd y rhan fwyaf o'r rhain yn Gymry Cymraeg. Gwasanaeth cyhoeddus yw'r Carchardai, ac mae hyn yn golygu fod gan y llywodraeth lawer iawn mwy o ddylanwad dros bwy sydd yn cael eu cyflogi i wneud y swyddi hyn.
Fe fydd yn rhaid pwyso ar y llywodraeth i wneud yn siwr bod Carchar Caernarfon yn sefydliad cyhoeddus sydd yn mabwysiadu polisi iaith blaengar, er mwyn gwarchod hunaniaeth tref Caernarfon. Does gan y Cynulliad ddim rheolaeth dros gyfraith droseddol yng Nghymru, gan nad yw'n faes sydd wedi ei ddatganoli. Ond mae'r Swyddfa Gartref wedi mabwysiadu polisi iaith Gymraeg sydd yn gosod canllawiau ar gyfer y "gwasanaethau" y maent yn eu darparu yng Nghymru o dan Ddeddf Iaith 1993 - gan gynnwys carchardai. Felly fe fydd y carchar yng Nghaernarfon yn gorfod cydymffurfio ac unrhyw Ddeddf Iaith newydd a ddaw o'r Cynulliad. Fydd y ddeddf ddim yn rhoi'r hawl i lywodraeth osod cwota uniongyrchol ar gyfer cyflogi siaradwyr Cymraeg mewn carchardai, ond efallai - gyda ychydig o ddyfeisgarwch - y bydd modd defnyddio'r Ddeddf Iaith newydd i wneud hyn yn anuniongyrchol.

Barn Chwefror

2009-02-03T14:46:00.000-08:00

Mae rhifyn Chwefror Barn yn y siopau erbyn hyn. Ond yn bwysicach i chi sydd yn darllen hwn (a sy'n ei ddarllen ar Blogiadur) mae nifer o'r erthyglau i'w canfod ar y wefan hefyd - gan gynnwys llith Rhys Williams, sydd wedi codi gwrychyn Prysor a Blogmenai.
Ers lansio'r wefan newydd, dwi wedi bod yn brysur iawn efo amryw o bethau, ond o hyn ymlaen dwi'n gobeithio rhoi llawer iawn mwy o fy amser i Barn 2.0. Dwi am gychwyn drwy geisio trwisio rhai o'r man wallau sydd yn codi o dro i dro. Ond wedi gwneud hynny, mae'n fwriad gennym ni fel cwmni i ddatblygu'r wefan, gan ei diweddaru yn amlach, cyhoeddi rhagor o erthyglau, a chyflwyno nifer o nodweddion cwbl newydd. Os oes gennych chi syniadau ynglyn a sut i wella'r wefan, yna gyrrwch neges i cylchgrawnbarn[malwen]gmail.com

Cyng. Louise Hughes

2009-01-15T12:58:00.000-08:00

Mae'n ymddangos fo rhywrai wedi cam ddeall byrdwn fy neges olaf (gweler y sylwadau). Tydw i ddim am eiliad yn awgrymu bod Louise Hughes yn "bigmouth", a dwi'n cael trafferth gweld sut bod fy neges yn awgrymu hynny. Y pwynt sylfaenol yr oeddwn i'n ei wneud oedd bod Louise yn ymddangos - i mi o leiaf - i fod yn rhywun sydd yn dod o gefndir gwleidyddol gwahanol iawn i rai o'i chyd-aelodau. Fe wyddom ni gyd fod Owain Williams yn rhywun sydd wedi gweithredu yn filwrol dros ein cenedl, ac rwy'n edmygu ei ymrodiad i Gymru a'r Gymraeg. Gwyddom hefyd fo Simon Glyn yn gyfriol am sbarduno trafodaeth hanfool bwysig ynglyn a dylanwad y mewnlifad ar y Gymraeg; a does neb yn amau cenedlaetholdeb Alwyn Gruffydd. Doeddwn i ddim yn sicr a oedd Louise Hughes yn rhannu cenedlaetholdeb tanbaid y tri dyn yma.
Nid beirniadaeth yw hyn - dwi'n nodi bod amrywiaeth barn yn ran annatod o bob plaid wleidyddol, ac fe fyddwn i'n mynd cyn belled a dweud ei fod yn rinwedd mewn plaid. Plaid farw yw un sydd yn methu a chynnwys amrywiaeth o safbwyntiau o fewn ei rhengoedd.
Serch hynny, fe wnes i un cam a Lousie. Fe gymerais i'n ganiataol mai mewnfudwraig yw hi. Nid yw hynny yn wir, ac fe hoffwn gywiro'r cangymeriad hwnw. Hoffwn nodi hefyd nad oes gen i fymrun o elyniaeth tuag at fewnfudwyr. Wedi'r cyfan, mae nifer o aelodau Plaid Cymru - gan gynnwys o leiaf dau o'n cynghorwyr yng Ngwynedd - yn Saeson sydd wedi ymgartrefu yng Nghymru. Gobeithio bod hyn yn gwneud fy safbwynt yn gwbl eglur i bawb.

Plaid Cymru ar Gyngor Gwynedd

2008-12-30T05:49:00.001-08:00

Os ydych chi wedi bod yn darllen rhai o'r blogiau gwleidyddol dros y dyddiau diwethaf, fe wyddoch chi fod 'na ambell un sydd a'i gyllell ym Mhlaid Cymru yn dweud bod nifer o aelodau'r blaid ar Gyngor Gwynedd yn paratoi i adael y grwp. Mae Gwilym Euros Roberts - Cynghorydd Llais Gwynedd ym Mlaenau Ffestiniog - yn awgrymu y gallai 3 aelod o'r Blaid adael yn y flwyddyn newydd, tra bo Hen Rech Flin yn creu y gallai hyd at 7 aelod "groesi'r llawr". Does gen i ddim bwriad mynd i drafod fy nghyd-aelodau mewn fforwm gyhoeddus fel hon. Ond dwi yn credu bod 'na graciau go helaeth ym mheli crisial y ddau broffwyd gwae.
Wrth gwrs bod 'na wahaniaeth barn yn bodoli o fewn Plaid Cymru yng Ngwynedd - a fuo 'na blaid wleidyddol erioed lle 'roedd pob aelod yn gwbl gytun ar bob pwnc? A yw pob aelod o Lais Gwynedd yn gwbl gytun ar bopeth? Mae'n anodd gen i ddychmygu bod cenedlaetholwyr tanbaid fel Alwyn Gruffydd ac Owain Williams yn gweld lygaid-yn-llygaid a mewnfudwraig fel Louise Hughes ar bob pwnc. Ond dyna natur pleidiau gwleidyddol. Mae eu polisiau cyhoeddus yn aml yn ffrwyth trafodaeth fewnol ffyrnig.
Felly gai gynnig cyngor i unrhyw un sydd yn bwriadu mynd i osod bet ar y nifer o gynghorwyr sydd yn bwriadu gadael Plaid Cymru yng Ngwynedd? Ewch i ddarllen cofnodion cyfarfodyd y Cyngor dros y 7 mis diwethaf. Codwch y ffon am sgwrs ac un neu ddau o gynghorwyr Gwynedd. Gofynwch iddyn nhw sawl gwaith mae aelod o Blaid Cymru wedi pleidleisio yn erbyn y chwip mewn cyfarfod o'r Cyngor Llawn. Dwi wedi bod yn crafu fy mhen dros hyn, a dim ond 4 achos y medra i ei gofio. Hynny yw, os yw fy nghof i yn gywir, mae 'na 4 cynghorydd wedi pleidleisio yn erbyn y chwip un waith yr un. Gofynwch i chi eich hun, beth mae'r ffaith foel hon yn ei ddweud wrthych chi am undod Plaid Cymru ar Gyngor Gwynedd?

Newid cyfeiriad

2008-12-30T05:38:00.001-08:00

Yn y gorffennol, bu'r blog yma yn ymdrin yn bennaf a materion yn ymwneud a fy ngwaith fel golygydd cylchgrawn Barn. Ers rhai misoedd, bellach, mae gan Barn wefan newydd, ac mae gen i flog swyddogol yn rhedeg ar y wefan honno. Felly o hyn ymlaen, bydd y blog yma yn un cwbl answyddogol, yn ymwneud a phopeth heblaw am fy ngwaith gyda Barn.

Is-Etholiad Glenrothes

2008-11-07T02:33:00.000-08:00

Fe dreuliais i ddoe yn teithio o gwmpas etholaeth Glenrothes gyda rhai o weithwyr yr SNP. Mae adroddiad llawn i'w ganfod ar wefan newydd Barn. Dewch draw am sbec.

Gwefan newydd Barn

2008-10-08T05:47:00.000-07:00

Fel y gwyr unrhyw un sydd a diddordeb yn nyfodol y wasg Gymraeg, mae 'na ddipyn o drafodaeth wedi bod yn ddiweddar ynglyn a chyhoeddi cylchgronnau ar-lein. Mae Golwg wedi derbyn arian mawr - £600,000 dros dair blynedd - i ddatblygu gwasanaeth newyddion ar-lein newydd.
Dyw Barn heb dderbyn unrhyw nawdd anferth, ond nid pres ydi popeth. O heddiw ymlaen, fe fydd gan Barn wefan newydd sbon danlli, fydd yn cynnig llawer iawn mwy na hen wefan y cylchgrawn. Yn wahanol i'r hen wefan, fe fydd erthyglau cyfan yn ymddangos ar Barn 2.0, yn ogystal a blogiau, erthyglau ecsglwsif i'r wefan, a sawl peth cyffrous arall.
Ar hyn o bryd, mae 'na rhywfaint o gynnwys rhifyn Hydref i fyny, a'r bwriad ydi y bydd 'na fwy yn cael ei ychwanegu wrth i'r dyddiau a'r wythnosau fynd yn eu blaenau.
(Gyda llaw, mae'r wefan newydd yn byw yn www.cylchgrawnbarn.info ar y funud, ond fe fydd yn symyd draw i'w gartref parhaol - www.cylchgrawnbarn.com - o fewn y dyddiau nesaf.)

Enllib Gwilym Euros

2008-09-30T06:49:00.000-07:00

Efallai bod ambell un ohonoch wedi darllen am yr honiadau bod Gwilym Euros Roberts - cynghorydd Llais Gwynedd yng Ngwynedd - wedi enllibio Dyfrig Siencyn - cynghorydd Plaid Cymru, a hynny ar raglen radio Wythnos Gwilym Owen. Mae Gwilym yn honni nad yw hi'n bosib ei fod wedi cyflawni enllib, gan mai dim ond gofyn cwestiwn y gwnaeth o, a nid gwneud datganiad.
Dwi ddim yn gyfreithiwr, ond fel newyddiadurwr mae'n rhaid i mi gael rhyw grap ar ddefau enllib. Ac mae'r hyn y mae Gwilym yn ei ddweud yn gwbl anghywir. Gall unigolyn gyflawni beth sy'n cael ei alw yn "Libel by implication", sef drwy wneud ensyniadau a allai arwain y darllenydd/gwyliwr/gwrandawr i gredu anwiredd am rhywun.
Beth bynnag am hynny, mae Gwilym Euros yn honni yn ei flog na chafodd ateb i'w gwestiwn enllibus. Roeddwn i'n gwrando ar y rhaglen, a dwi'n cael hynny'n anodd i'w gredu. Roedd y drafodaeth yn troi o amgylch agwedd Plaid Cymru a Llais Gwynedd at dai fforddiadwy. Wedi trafodaeth fywiog ynglyn a'r ffaith bod Gwilym Euros wedi gwrthod gosod cytundeb tai fforddiadwy ar bedwar ty yr oedd am ei adeiladu ym Mlaenau Ffestiniog, aeth y ddau ymlaen i drafod cynllunio yn fwy cyffredinol.
Cafodd Plaid Cymru dipyn o gyhoeddusrwydd negyddol yn ddiweddar oherwydd i nifer o'r aelodau bleidleisio yn erbyn cais cynllunio i godi ty yn Y Parc, ger y Bala. Cafodd hyn ei gyflwyno - yn gwbl gyfeiliornus - fel "Plaid Cymru yn erbyn tai fforddiadwy". Ond y gwir ydi bod polisi cynllunio cenedlaethol yn datgan na ddylid caniatau adeiladu tai tu allan i ffin datblygu pentref. Roedd y cais yma tu allan i'r ffin datblygu, a petai'r cyngor (neu'r Parc Cenedlaethol yn yr achos yma) wedi caniatau y cais, fe fyddai'r Cynulliad wedi gwyrdroi'r penderfyniad, ar gost sylweddol i'r Cyngor.
Esboniwyd hyn gan Dyfrig Siencyn, a dyma lle aeth pethau'n fudur. Cyfeiriodd Gwilym Euros at gais cynllunio diweddar arall, gan honni bod Plaid Cymru wedi caniatau codi ty tu allan i ffin datblygu. Y cwestiwn - cwbl enllibus - oedd "A wnaed y penderfyniad hwn oherwydd mai mab i aelod amlwg o Blaid Cymru oedd yr ymgeisydd?". Gofynodd Gwilym Owen i Gwilym Euros dynnu yr honiad yn ol, ond gwrthododd.
Ond beth am yr ateb i'r cwestiwn? Wel, fe roddodd Dyfrig Siencyn ateb llawn, ond mae'n amlwg bod Gwilym Euros yn drwm ei glyw, oherwydd mae nawr yn honi ei fod yn dal i ddisgwyl am ateb. Er ei fwyn ef, felly, fe wna i ail-adrodd yr hyn a ddywedodd Dyfrig Siencyn. Roedd mab yr aelod amlwg o Blaid Cymru (pwy bynnag oedd hwnw) wedi gwneud cais i godi ty ar lain o dir a oedd yn gyfochrog a'r ffin ddatblygu - hynny yw, ar ddarn o dir a oedd yn gorwedd ar y ffin. Yn wahanol i geisiadau cynllunio sydd tu allan i'r ffin datblygu, mae'r Cynulliad yn caniatau i Gwynedd godi tai ar safleoedd sydd yn gyfochrog a'r ffin datblygu, cyn belled a bod y tai hynny yn rhai fforddiadwy. Felly, roedd y cais yn Y Parc yn gwbl groes i bolisi cynllunio cenedlaethol - ac fe'i wrthodwyr - tra bo'r cais arall yn cydymffurio a pholisi cynllunio, ac felly fe'i caniatawyd.
Dyna dy ateb, felly, Gwilym. Wyt ti'n fodlon cyfaddef nad oes unrhyw sail i dy honiadau?

Rhifyn Medi o Barn

2008-09-02T08:16:00.000-07:00

Fe fydd rhifyn Medi o Barn yn mynd ar werth yn y dyddiau nesaf. Ac mae gennym ni stori fawr ar eich cyfer chi. Cofiwch alw draw i'ch siop lyfrau Cymraeg dros y penwythnos........

Teitlau agoriadol The Kingdom

2008-08-28T04:16:00.001-07:00

Fues i'n gwylio The Kingdom, ffilm action am Sawdia Arabia neithiwr. Digon arwynebol oedd y ffilm ei hun, ond roedd y teitlau agoriadol yn wych. Fe fum i'n gyfarwyddwr rhaglenni teledu ffeithiol am 7 mlynedd cyn dechrau efo Barn, a dwi'n dal i wneud gwaith achlysurol yn cyfarwyddo. Ar raglenni hanes y bum i'n gweithio am flynyddoedd, genre sydd wedi newid yn aruthrol yn ddiweddar. Ar ol degawdau o wneud rhaglenni mewn un ffordd benodol - talking heads/deunydd archif neu ail-greu dramatig/lincs gan gyflwynydd - mae'r diwydiant teledu wedi newid y ffordd y mae'n trafod hanes. Mae llawer iawn o'r newid yma wedi ymwneud a strwythr a fformat rhaglenni - naratif personol yn null Who do you think you are?, neu roi pobl gyffredin mewn sefyllfa hanesyddol, e.e. 1940s House - ond mae newidiadau technegol wedi golygu bod rhagor o ddefnydd yn cael ei wneud o graffeg cyfrifiadurol. Erbyn hyn, mae graffeg o ansawdd uchel iawn yn rhywbeth sydd o fewn cyrraedd cynhyrchwyr teledu - hyd yn oed y rhai sydd yn gweithio o fewn cyllidebau S4C. Ac mae pwysau ar gyfarwyddwyr rhaglenni hanes i gynnwys elfennau graffeg cryf.
Gallwch wylio teitlau agoriadol The Kingdom yn y fan yma. Mae 'na gyllideb Hollywood wedi talu am hwn, wrth reswm. Ond yn ogystal a chyllideb sylweddol, mae 'na lot o ddychymyg, dyfeisgarwch a chreadigrwydd wedi mynd i mewn i'r dilyniant yma. Parhau i ostwng y gwnaiff cost meddalwedd graffeg, ac o fewn dim, fe fydd y gorau o gynhyrchwyr a chyfarwyddwyr rhaglenni ffeithiol yn ei gynnwys yn eu rhaglenni. Dyma'r safon y bydd yn rhaid i gyfarwyddwyr ei gyrraedd yn fuan iawn.

Dail y Post

2008-08-27T08:42:00.000-07:00

Newydd weld bod y Daily Post wedi lansio gwefan Gymraeg heddiw. O be dwi'n ei ddeallt, dyw'r papur heb dderbyn ceiniog o arian cyhoeddus i wneud hyn. Menter fasnachol yn cefnogi'r iaith yw hi, felly. Gwych o beth yw bod cwmniau mawr yn fodlon rhoi parch dyledus fel hyn i'r Gymraeg. Dwi'n dymuno pob llwyddiant i'r fenter newydd.

Blogio dros Blaid Cymru?

2008-08-26T15:31:00.000-07:00

Fues i draw i edrych ar wefan Plaid Cymru gynna, a sylwi mod i yn cael fy rhestru fel un o "Flogwyr Plaid". Dwi ddim yn cofio cytuno i fod yn "Flogiwr Plaid", ond gan mod i'n cynrychioli Plaid Cymru ar Gyngor Gwynedd, ella y byddai ychydig bach yn grintachlyd gwrthod. A petawn i'n gwrthod, fe fyddai'r ganran sydd yn blogio yn Gymraeg dros ein plaid genedlaethol yn syrthio yn is byth. Pam fod cymaint o flogwyr Plaid Cymru yn dewis gwneud hynny yn Saesneg, sgwn i? Ai yw'r aelodau sydd yn dal i deimlo cariad tuag at y Gymraeg yn rhy hen ffasiwn i ddeall y cysyniad o flogio? Ta ydi hyn yn adlewyrchu agwedd gyffredinol aelodau Plaid Cymru at yr iaith?
Os ydw i am fod yn un o fintai electronaidd y Blaid, mi fyswn i'n licio cael fy nisgrifio fel "Blogiwr Plaid Cymru" petai modd, os gwelwch yn dda? Dwi wedi gwrthwynebu'r ymgais amaturaidd ac anobeithiol i ail-frandio Plaid Cymru yn "Plaid" ers y cychwyn. Fel nifer fawr o ymgeiswyr eraill, fydda i wastad yn defnyddio enw llawn y blaid ar bob taflen a phoster, a gan bod gen i barch sylfaenol at yr iaith, a dymuniad i'w siarad hi mor gywir ac y gallaf, dwi ddim yn meddwl mod i erioed wedi cyfeirio at Blaid Cymru fel "Plaid". "Y Blaid" droeon, ond erioed "Plaid". Mae o'n ramadegol anghywir, heb son am fod yn ymgais dila, arwynebol, i greu rhyw fath o hollt artiffisial a'r gorffennol.
Beth bynnag, yr un peth dwi yn ei hoffi ynglyn a'r ffaith mod i'n "blogio dros Plaid" yw bod gwefan swyddogol Plaid Cymru yn cymeryd feed RSS o'r fan hyn. Felly mae popeth dwi'n ei gyhoeddi yn ymddangos ar wefan swyddogol Plaid Cymru. Sgwn i oes oes rhywun yn darllen y sylwadau cyn iddyn nhw ymddangos ar y wefan swyddogol? Taswn i'n llai cyfrifol, ac yn fwy plentynaidd, fe allwn i ddefnyddio hyn fel cyfle perffaith i gael bod yn ddireudus.............

Wanted

2008-08-22T06:34:00.000-07:00

Fe wylies i Wanted neithiwr, un o ffilmiau diweddar Angelina Jolie. Addasiad o gomic gwych Mark Miller oedd hon i fod, ond ac eithrio'r chwarter awr cyntaf, doedd 'na fawr ddim o'r stori wreiddiol wedi goroesi. Yr hyn sy'n gwneud y comic yn wych yw ei ddiffyg moesoldeb. Yn y comic, mae'r dihirod wedi trechu'r arwyr unwaith ac am byth, a nhw sydd bellach yn rhedeg y byd - yn ddiarwybod i drwch y boblogaeth. Pan mae Wesley, yr arwr, yn ymuno a'r dihirod, mae'n rhedeg reiat drwy'r byd, gan ladd a phoenydio fel y mynna. Mae'n stori digon plentynaidd - mae un o'r dihirod yn ddyn wedi ei wneud o gachu - ond mae'n rhoi gwedd newydd ar y stori superhero. Wedi'r cyfan, a fyddai'r mwyafrif o bobl yn dewis troedio'r llwybr cul, o wybod bod ganddyn nhw'r grym i drechu pob awdurdod?
Yn nhraddodiad gorau Hollywood, fodd bynnag, mae'r neges greiddiol hon yn cael ei thaflu o'r neilltu, er mwyn troi'r cyfan yn ffilm action gonfensiynnol. A dyw hi ddim yn ffilm action gonfensiynnol arbennig o dda. Petai wedi ei rhyddhau ddeng mlynedd yn ol, fe fyddai wedi edrych yn eithaf arloesol. Ond erbyn hyn, rydyn ni wedi gweld y triciau gwledol a oedd yn brithio'r ffilm gannoedd o weithiau. Roedd yr holl beth wedi mynd yn chwerthinllyd erbyn y diwedd. Dwi'n argymell bod pawb yn osgoi y ffilm hon ar bob cyfri.

Ffarwel i Leo Abse

2008-08-20T10:40:00.000-07:00

Doedd Leo Abse, y cyn AS Llafur a fu farw heddiw, ddim yn ddyn poblogaidd iawn ymhlith cenedlaetholwyr. Wedi'r cyfan, bu'n flaenllaw yn yr ymgyrch yn erbyn datganoli grym i Gymru nol ym 1997, a doedd ganddo fawr o ddim i'w ddweud wrth y Gymraeg (er fod ei gwmni cyfreithiol, Leo Abse and Cohen, yn hysbysebu eu gwasanaeth ar S4C erbyn hyn). Ond er fod ei agwedd tuag at Gymru a'r Gymraeg yn wrthun i mi, roedd Abse yn ddyn yr oeddwn yn ei edmygu yn fawr.
Roedd Abse yn "gymeriad gwleidyddol", ac fe fydd sawl un yn dewis ei gofio am ei ddillad fasiynnol a'i hiwmor ffraeth. Ond yr hyn y mae'n haeddu cael ei gofio amdano yw y gwaith aruthrol o bwysig y gwnaeth yn ol yn y 60au i gynyddu rhyddid yr unigolyn ym Mhrydain. Abse, yn fwy na neb arall, fu'n gyfrifol am ei gwneud hi'n gyfreithlon i ddynion gael perthynas hoyw a'u gilydd. Bu hefyd yn flaenllaw yn y frwydr i'w gwneud hi'n haws i gael ysgariad, a gweithiodd dros fwy o hawliau i blant a oedd wedi eu geni tu allan i briodas.
Cywaith yw polisi llywodraethol yn amlach na pheidio. Mae'r cyfreithiau sydd yn rheoli ein bywydau yn ffrwyth llafur gweinidogion, cadeiryddion pwyllgor, aelodau cyffredin a gweision sifil. Peth prin yw Aelod Seneddol unigol sydd yn gallu cael y maen i'r wal, heb gefnogaeth gadarn ei blaid. Ond i raddau helaeth, llwyddodd Abse i wneud hyn yng nghyd-destun cyfreithloni perthnasau hoyw. Heb ei ddycnwch a'i unplygrwydd, fe allai'r gyfraith ormesol a oedd yn gwneud perthynas hoyw yn drosedd fod wedi aros ar y llyfr statud am yn llawer iawn hirach. Beth bynnag fo'i ran yn nhrychineb refferendwm 1979, mae Leo Abse yn haeddu cael ei gofio fel arwr.

Georgia ac Irac

2008-08-15T04:50:00.000-07:00

Er ei fod i ffwrdd ar ei wylia, dyw GT ddim yn gallu cadw'n glir o'i flog - a da o beth yw hynny. Heddiw, mae ganddo neges yn trafod Rwsia a Georgia, sydd yn codi cwestiwn hynod o ddifyr. Mae GT yn dadlau nad oes gan Bush a Brown le i fod yn collfarnu Rwsia am ymosod ar Georgia, oherwydd eu bod nhw wedi gwneud union yr un fath yn Irac.
Mae gen i a GT farn wahanol iawn am Irac, ond dwi yn gweld ei bwynt yn y fan hyn. Y rheswm pam yr oeddwn i yn lled-gefnogol i ryfel Irac oedd oherwydd ei fod yn fodd o ddod a democratiaeth i wlad a oedd yn cael ei llywodraethu gan unben gormesol. Dwi'n ymwrthod a'r syniad bod yn rhaid parchu sofraniaeth pob gwlad fel ei gilydd. I mi, mae sofraniaeth yn deillio o'r bobl, ac os nad yw llywodraeth yn un ddemocrataidd, yna dwi ddim yn credu fod ar unrhyw wlad arall gyfrifoldeb i barchu ei ffiniau. Hynny yw, heb atebolrwydd democrataidd, does lywodraeth ddim sofraniaeth gwerth son amdano. Gwendid mwyaf ein trefn ryngwladol ni heddiw yw'r ffaith bod cyrff fel y Cenhedloedd Unedig yn gwrthod cydnabod y ffaith hon. Dwi'n llawer mwy cysurus gyda chyrff fel yr Undeb Ewropeaidd - sydd yn mynnu bod pob aelod yn cydymffurfio a safonau hawliau dynol - na chorff fel y Cenhedloedd Unedig, sydd yn credu bod Tsieina ac America yn haeddu yr un llais mewn materion rhyngwladol.
Dadl Rwsia yw bod pobl yn Ne Osetia - sydd yn ystyried eu hunain yn Rwsiaid - yn cael eu bygwth gan y wladwriaeth Georgaidd (Sioraidd?), a bod yn rhaid i Rwsia ymyrryd er mwyn gwarchod yr unigolion hyn. O dderbyn fy nadl i ynglyn a sofraniaeth, yna mae rhywun yn gallu gweld sut y mae dadl Rwsia - a dadl GT - yn rhyw hanner ddal dwr. Ond mae'n anwybyddu'r ffaith bod Georgia yn wladwriaeth ddemocrataidd, sydd yn parchu hawliau dinasyddion lleiafrifol - megis cymuned "Rwsiaidd" De Osetia.
Dyw'r gyfundrefn lywodraethol yn Georgia ddim yn un berffaith, o bell ffordd. Ond yn dilyn "Chwyldro'r Rhosod" nol yn 2003, mae pethau wedi gwella yn sylweddol yno. I ddweud y gwir, fe fyddwn i'n dadlau bod y sefyllfa ddiweddar yn Georgia dipyn iachach na'r sefyllfa yn Rwsia, lle mae cwestiynnau difri i'w gofyn ynglyn a natur eu democratiaeth.
Felly, i fynd yn ol at sylw GT, a oes modd cymharu Rwsia yn Georgia, ac America yn Irac? Wel, mae modd cymharu unrhywbeth, ond i mi, dyw'r gymhariaeth arbennig hon ddim yn dal dwr o gwbl. I ddweud y gwir, mae hi'n gymhariaeth ben-ucha'n-isa. Yn Irac, fe ymosododd America ar wlad ormesol, mewn rhyfel a arweiniodd at gryfhau'r drefn ddemocrataidd, a gwarchod hawliau dynol. Yn Georgia, mae Rwsia wedi gwneud y gwrthwyneb. Canlyniad y rhyfel hwn yw tanseilio democratiaeth a hawliau dynol.

Homer Simpson a Llais Gwynedd

2008-07-31T10:24:00.000-07:00

Mae 'na bennod o'r Simpsons lle mae Homer yn ffraeo gyda'r dynion sydd yn hel ei sbwriel, ac yn penderfynnu sefyll etholiad i fod yn Gomisiynydd Sbwriel Springfield. Wrth gwrs, mae'n ennill yr etholiad, ac yn mynd ati i gynnig y gwasanaeth casglu sbwriel gorau erioed. Mae'r dynion bin yn gwisgo lifrau ysglennydd, yn caglu'r sbwriel bob dydd, ac yn mynd i mewn i dai y trigolion i wagio bin y gegin. Y drafferth yw bod Homer yn llwyddo i wario cyllideb flynyddol Adran yr Amgylchedd mewn mis, ac wrth geisio datrys y broblem mae'n boddi Springfield mewn sbwriel.
Ar adegau, dwi'n meddwl mai Homer yw un o brif ffynhonellau ysbrydoliaeth Llais Gwynedd. Heddiw, daeth y blaid a chynnig ger bron Cyngor Gwynedd, yn gofyn am ddiddymu tal sydd yn cael ei godi gan Adran yr Amgylchedd am gasglu eitemau mawr o sbwriel - rhwegelloedd, matresi ayyb. Mae'r adran yn gorfod dod o hyd i £600,000 o arbedion o'i chyllideb eleni, ac fe fydd codi tal am y gwasanaeth yma yn llwyddo i arbed £60,000. Fe fyddai'n braf gallu cynnig y gwasanaeth am ddim, wrth reswm. Ond fe fyddai'n braf gallu cynnig pob math o bethau am ddim.
Y gwir ydi bod Cyngor Gwynedd yn wynebu 3 (os nad 6) mlynedd o wasgfa ariannol. Mae'n rhaid dod o hyd i arbedion sylweddol, sydd yn golygu torri'n nol ar wariant. Os ydym ni'n dewis gwario £60,000 ar gasglu rhewgelloedd, mae'n golygu gwario £60,000 yn llai ar wasanaeth arall. Petai Llais Gwynedd yn gallu dod o hyd i £60,000 o arbedion o rhywle arall, a dadlau bod yr arbedion hynny yn fwy derbyniol i'r trethdalwyr, yna gorau oll. Ond nid dyna sydd yn digwydd. Fel Homer, mae Llais Gwynedd yn gwneud addewidion i'r etholwyr heb ystyried am eiliad o lle mae'r arian yn dod i wireddu'r addewidion hyn. Diolch byth bod mwyafrif o aelodau'r cyngor wedi ymddwyn yn synhwyrol, a phleidleisio yn erbyn y cynnig.

(Mae 'na bwynt arall i'w wneud ynglyn a sut mae'r Cyngor yn gweithredu. Tacteg Llais Gwynedd yw gwneud cynnigion brys ger bron y Cyngor llawn, yn hytrach na thrafod y mater yn y dull priodol pan y mae'n dod ger bron y Pwyllgorau Craffu a'r Bwrdd. Er, o edrych ar record presenoldeb rhai o'r Pwyllgorau Craffu, mae'n anodd gwybod a yw Llais Gwynedd yn ymwybodol o'u bodolaeth. Bid a fo am hynny, dwi'n fodlon rhoi bet ar y ffaith y bydd un o aelodau LlG yn gwneud cynnig brys yn y Cyngor nesaf yn galw am ail-ddecrhau casglu biniau yn wythnosol.)

Llongyfarchiadau

2008-07-25T02:34:00.000-07:00

Llongyfarchiadau gwresog i John Mason, AS diweddaraf yr SNP, a gipiodd sedd Dwyrain Glasgow neithiwr. Dyw gweld y ceidwadwyr yn curo Llafur yn Crewe ddim yn rhoi rhyw foddhad mawr i mi. Ond mae gweld sedd draddodiadol Lafur yn syrthio i blaid genedlaetholgar a blaengar fel yr SNP yn llonni fy nghanol.

Llywyddiaeth Plaid Cymru

2008-07-21T15:14:00.001-07:00

Mae hi'n dipyn bach o stretch i ddeud bod mod i'n ffrindiau clos mynwesol ac Elfyn Llwyd, ond mae 'na gysylltiad teuluol yn mynd yn ol flynyddoedd. I ddweud y gwir, dwi'n hoff iawn o Elfyn, fel person a fel gwleidydd. Yn wahanol i sawl Aelod Seneddol, mae wedi llwyddo i wasanaethu ei etholaeth - a'i genedl - yn San Steffan heb anghofio sut i fod yn berson normal.
Ar y llaw arall, dwi ddim yn adnabod Dafydd Iwan yn dda iawn. Hynny yw, dwi'n ei adnabod yn well, efallai, na mae'r diarhebol Mrs Jones Llanrug, ond perthynas broffesiynnol sydd gennym ni, a nid un bersonol. Serch hynny, fe fydda i'n pleidleisio dros Dafydd yn yr etholiad i ddewis llywydd i Blaid Cymru, a hynny oherwydd mod i'n credu mai ef yw'r person gorau i wneud y swydd.
Pan edrychwyd eto ar swyddogaeth y Llywydd yn dilyn dienyddiad ac atgyfodiad Ieuan Wyn Jones rai blynyddoedd yn ol, penderfynwyd mai pwrpas y Llywydd yw bod yn bont rhwng yr aelodaeth a'r arweinyddiaeth. Dwi'n credu bod Elfyn a Dafydd a'r potensial i allu gwneud hyn yn effeithiol dros ben, ond fedra i ddim mewn difri calon weld sut - yn gwbl ymarferol - mae modd i Elfyn Llwyd feithrin cysylltiad gyda'r aelodau ar lawr gwlad tra'n gwasanaethu yn San Steffan. Fe wyddom fod bywyd Aelod Seneddol yn un prysur ar y gorau, heb son am fod yn AS i blaid fach sydd yn gorfod rhannu cyfrifoldeb am yr holl fydysawd gwleidyddol rhwng 3 aelod. Ond ar ben hyn, mae'r ffaith bod Elfyn yn treulio'r rhan fwyaf o'i wythnos yn Llundain, gannoedd o filltiroedd o drwch yr aelodau. I mi, fe fyddai'n rhaid i Elfyn Llwyd roi'r gorau i'w waith fel AS - rhywbeth a fyddai'n amddifadu'r blaid o flynyddoedd o brofiad a mynydd o allu - er mwyn bod yn lywydd effeithiol ar y blaid. Felly Dafydd Iwan fydd yn cael fy mhleidlais i, yn ddi os.

Gwarth S4C

2008-07-19T11:40:00.000-07:00

Fe fydd nifer ohonoch chi'n ymwybodol o gynlluniau S4C i gynnig sylwebaeth Saesneg ar rai o raglenni chwaraeon y Sianel, drwy gyfrwng y botwm coch. Am y tro cyntaf mewn dros chwarter canrif, felly, fe fydd y Gymraeg yn ddewisol ar S4C.
Mae chwaraeon yn faes hynod o bwysig i S4C. Efallai mai drwy gyfrwng y rhaglenni hyn y mae'r Sianel yn gwneud y gwaith cenhadu gorau dros yr iaith, gan eu bod yn denu nifer fawr o wylwyr di-Gymraeg. Mae'r gwylwyr di-Gymraeg hyn - ar y funud - yn dod i gysylltiad a'r iaith, ac yn dod i'w hadnabod hi fel peth byw, cyfoes, sydd yn berthnasol i'r byd modern. Drwy wneud hyn, mae'r Gymraeg yn cael ei normaleiddio ym meddwl llawer iawn o bobl sydd a dim cyswllt arall a hi ar lefel bob dydd. Bydd yr effaith bositif sylweddol yma yn cael ei golli yn llwyr os oes gan y bobl hyn y dewis o ddiffodd y Gymraeg. Bydd yn atgyfnerthu'r syniad mai rhywbeth i bobl eraill, mewn rhyw ran anghysbell o Gymru, yw'r Gymraeg.
Ond yn ogystal a'r ffaith bod yr elfen genhadol hon yn cael ei cholli, mae penderfyniad S4C yn gosod cynsail peryglus dros ben. Bydd gweithredu'r stratgaeth hon yn agor y drws i lawer iawn mwy o Saesneg ar yr unig sianel deledu Gymraeg yn y byd. Os yw'r strategaeth yn llwyddo i ddenu mwy o wylwyr - ac mae'n bur debyg y bydd - yna mae'n golygu y bydd pwysau ar i S4C gynnig gwasanaeth tebyg ar raglenni eraill. Dyma agor y drws ar sianel ddwy-ieithog y diweddar annwyl Rhodri Glyn Thomas.
Does gen i ddim gwrthwynebiad i sefydlu sianel deledu Gymreig, ddwy-ieithog. Ond yn rhy aml o lawer, mae dwy-ieithrwydd yn golygu gofyn i'r Cymry Cymraeg ildio mwy a mwy o dir, er mwyn gwneud lle i'r di-Gymraeg. Os ydym ni am weld sianel deledu Gymraeg, gadewch i'r llywodraeth sicrhau bod digon o gyllid yn bodoli i achub BBC 2W, gan ychwanegu rhaglenni Cymraeg a dwy-ieithog at ddarpariaeth y sianel honno. Peidiwch a disgwyl i'r Cymry sydd wedi brwydro yn hir a chaled i gael sianel Gymraeg ei haberthu hi ar allor dwy-ieithrwydd.

Ffarwel, annwyl weinidog

2008-07-19T11:19:00.000-07:00

Wna i ddim smalio am eiliad fy mod yn drist o weld Rhodri Glyn Thomas yn mynd. Ond mae amgylchiadau ei ymadawiad yn anffodus dros ben, ac yn dweud cyfrolau am ein gwleidyddiaeth ni. Mae'n anodd gwybod beth yn union oedd y rhesymeg tu ol i'w benderfyniad, ac mae ambell un wedi awgrymu bod mwy iddi na dim ond helynt tila y sigar (ac ennillydd Llyfr y Flwyddyn). Ond beth bynnag fo'r union resymau, mae hi'n anodd gen i gredu bod 'na sgandal o sylwedd yn llechu yng nghwpwrdd trons Rhodri Glyn. Fel yn achos Alun Cairns, mae RhGT wedi gorfod gadael ei swydd am iddo wyro un fodfedd o'r llwybr arbennig o gul y mae rhai pobl yn disgwyl i'n gwleidyddion ni ei droedio.
Beth sydd yn eironig - a dwi ddim yn dymuno bod yn angharedig yn y fan hyn - yw bod 'na nifer o resymau proffesiynnol da pam na ddylai Rhodri Glyn Thomas fod yn Weinidog Treftadaeth. Onid yda ni'n byw mewn byd ben-ucha'n-isa pan mae Gweinidog yn gorfod ymddiswyddo am gerdded i mewn i dafarn yn smocio sigar, ond ddim am dorri addewid maniffesto?

Ac yn ganol y gwaith......

2008-07-11T15:48:00.000-07:00

....dwi wedi esgeuluso fy mywyd diwylliannol. Ond yr fy ychydig eiliadau sbar, dyma dwi wedi bod yn ei wneud

Gwrando ar...

Dengue Fever
Last Shadow Puppets
Albym newydd Beck (sydd yn o lew, heblaw am Chemtrails, sy'n anhygoel)

Darllen...

The British Constitution - Anthony King (adoygiad llawn yn y cylchgrawn)
Runaways - Brian K. Vaughan (Comic gwych am griw o blant sy'n darganfod bod eu rhieni yn griw o super-villans sy'n rhedeg Los Angeles, o stabl Marvel)
Gotham Central (Comic am swyddfa'r heddlu yn Gotham, dinas Batman. Police procedural wedi ei groesi efo story super-heroes)

Gwylio....

Criminal Justice. Ond peidiwch a deud wrtha fi sut mae'n gorffen, dwi heb wylio'r bennod olaf.

Tynnu tua'r terfyn

2008-07-11T15:42:00.000-07:00

Wedi llawer iawn o waith caled, gwibdaith dynnu lluniau i Gaerdydd, a'r ffliw yn ymosod ar y teulu, mae rhifyn Gorffennaf/Awst o Barn yn agosau at fod yn barod. Hwn yw rhifyn dwbl mawreddog yr haf, felly mae'n llawn danteithion. Gan bod yr Eisteddfod Genedlaethol yn ymweld a Chaerdydd, mae 'na dipyn am ein prifddinas, gan gynnwys adran yn cyflwyno out-of-towners fel fi i'r llefydd gorau i fwyta, meddwi, a chael dos o ddiwylliant.

Ac o son am yr Eisteddfod, gai dynnu eich sylw chi gyd at y ffaith fod ail ddarlith flynyddol Barn yn cael ei chynnal ar Faes yr Eisteddfod am 5 o'r gloch, dydd llun y 4ydd o Awst. Carwyn Jones fydd yn ei thraddodi, ac mae mor top-secret fel nad ydw i, hyd yn oed, yn gwybod beth yw'r testun.

Ac i orffen..... Fe fydd Barn yn gwneud newidiadau pell-gyrhaeddol i'n gwefan swyddogol yn fuan iawn. Fe gewch fwy o wybodaeth unwaith mae'r rhifyn wedi ei gyhoeddi.

Cyngor Llawn 19/06/08

2008-06-17T05:51:00.000-07:00

Fel y gwyr rhai ohonoch chi, mae Cyngor Gwynedd yn cyfarfod eto ddydd iau, ac fe fydd ad-drefnu ysgolion ar yr agenda unwaith eto. Am ryw reswm, mae penderfyniad y Pwyllgor Craffu Plant a Phobl Ifanc yn cael ei drafod gan y Cyngor llawn.
Fe fydda i'n mynd i mewn i gyfarfod dydd iau a meddwl agored, a rhag ofn i mi ragfarnu'r drafodaeth, wna i ddim mynd i ormod o fanylder yn y fan hyn ynglyn a'r cynnig dan sylw. Ond - rhag ofn bod mater trefniadol llywodraeth leol o ddiddordeb i rywun - fe wna i drafod ychydig ar y penderfyniad i drafod hyn ger bron y Cyngor llawn.
Mae Cyngor Gwynedd wedi ei rannu yn dair rhan. Y Bwrdd yw'r corff sydd yn arwain. Mae'r Bwrdd yn gweithredu fel rhyw fath o gabinet traws-bleidiol, gyda phob grwp gwleidyddol yn cael llefydd ar y bwrdd yn unol a'u cynrychiolaeth ar y Cyngor llawn. Mae'r bwrdd yn cynnwys arweinwyr ac uwch-arweinwyr mewn gwahanol faesydd, swyddi sydd yn cyfateb (yn fras) i weinidogion mewn llywodraeth ganolog.
Pwrpas y Pwyllgorau Craffu yw gweithredu fel gwrthbwynt i'r Bwrdd, gan herio penderfyniadau'r arweinwyr a'r uwch-arweinwyr. Ym maes addysg, mae'r arweinydd portffolio addysg yn amlinellu polisi, sydd wedyn yn dod ger-bron y Pwyllgor Craffu. Mae'r Pwyllgor Craffu wedyn yn edrych ar y polisi hwnw, gan wneud argymellion. Mae'r argymellion hynny yn cael eu pasio yn ol i'r arweinydd portffolio, sydd yn eu hystyried. Wedi i hyn ddigwydd, mae'r polisi yn cael ei addasu (neu beidio) yn unol ac awgrymiadau'r Pwyllgor Craffu, ac yn dod ger bron y Cyngor llawn, sydd yn pleidleisio ar y polisi.
Mae'r Pwyllgorau Craffu, felly, i fod yn gyrff cwbl annibynnol. Ac fel corff annibynnol, mae'r Pwyllgor Craffu Plant a Phobl Ifanc wedi penderfynnu mabwysiadu safbwynt penodol. Pam, felly, bod hyn yn cael ei drafod ger bron y Cyngor llawn? Drwy wneud hyn, mae annibynniaeth y Pwyllgor Craffu yn cael ei danseilio. A gan fod annibynniaeth yn hanfodol i waith bob Pwyllgor Craffu, mae holl bwrpas y Pwyllgor Craffu yn cael ei danseilio.
Nid dadl ynglyn a rhinweddau neu ffaeleddau y cynllun ad-drefnu yw hon. Er mwyn i ddemocratiaeth weithio yn iawn, mae angen yr hyn sy'n cael ei alw yn Saesneg yn checks and balances. Hynny yw, mae angen i wahanol ganghenau'r system lywodraethau allu herio eu gilydd. Y broblem ym Mhrydain yw bod ein system genedlaethol ni (h.y. San Steffan) yn hynod ddiffygiol yn y maes yma, ac felly dyw'r cysyniad o checks and balances ddim yn gyfarwydd i bobl - hyd yn oed o fewn y maes gwleidyddol. Ond mae yn berthnasol i ddadl dydd iau. Wrth geisio gwyrdroi penderfyniad un "cangen" o'r Cyngor, mae hygrededd yr holl system yn cael ei danseilio.

Pwyllgor Craffu Plant a Phobl Ifanc 5/6/08

2008-06-05T15:20:00.000-07:00

Heddiw oedd cyfarfod cyntaf Pwyllgor Craffu Plant a Phobl Ifanc newydd Cyngor Gwynedd. I'r rhai ohonoch chi sydd yn byw tu allan i Wynedd, mae'r pwyllgor hwn yn cyfrannu at yr adolygiad o drefniant addysg gynradd y sir, ac felly yn trafod y cynllun ad-drefnu sydd wedi bod yn fater cryn ddadlau dros y flwyddyn neu ddwy ddiwethaf.
Mae'r cynllun ad-drefnu wedi bod drwy broses o ymgynghori cyhoeddus dros y misoedd diwethaf, a heddiw roeddem ni'n gorfod trafod adroddiad yn deillio o'r ymgynghoriad hwnw. Gan fod 'na dipyn o wrthwynebiad i'r cynllun ad-drefnu wedi bod, roedd swyddogion y cyngor yn awgrymu llunio gweithgor i edrych eto ar rai agweddau ohono.
Er mod i'n credu fod y ddogfen flaenorol yn un gadarn a blaengar, roeddwn i'n barod iawn i gefnogi'r cynnig. Wedi'r cyfan, roedd yn gynnig a oedd yn adeiladu ar y gwaith a wnaed cynt, ac yn ymateb i farn y gyfran honno o'r cyhoedd a gymerodd ran yn yr ymgynghoriad. Ond daeth gwelliant gan Lais Gwynedd yn galw am ehangu maes llafur y gweithgor. Yn hytrach na adolygu agweddau penodol o'r cynllun yn sgil yr ymgynghori, roedden nhw eisiau edrych o'r newydd ar yr holl faes, gan ffurfio gweithgor a oedd a remit cwbl benagored.
Trechwyd y gwelliant hwnw o drwch blewyn. A diolch byth am hynny. Ond fel anffyddiwr, a rhywun sydd yn arddel safbwyntiau seciwlar, roeddwn i'n hynod o anhapus bod y bleidlais wedi bod mor agos. O dan ddeddf gwlad, mae gan gynrychiolwyr eglwysig, yn ogystal a chynrychiolwyr llywodraethwyr rhieni, yr hawl i eistedd ar y gweithgor - ac i bleidleisio. Ac fe bleidleisiodd y rhelyw o'r rhain o blaid gwelliant Llais Gwynedd. Felly bu bron i ddymuniadau cynrychiolwyr democrataidd pobl Gwynedd gael eu trechu gan ddymuniadau cynrychiolwyr anetholedig yr eglwysi.
Does dim bai ar neb ynglyn a hyn, wrth reswm. Y system sydd yn caniatau i'r cynrychiolwyr eglwysig bleidleisio. Ond dwi yn teimlo ei fod yn sylfaenol annemocratiadd bod y sefyllfa yma yn bodoli. Mae sawl un ar y chwith yn barod iawn i edrych lawr ei drwyn ar wleidyddiaeth America, ond mae'n rhaid edmygu y modd haearnaidd y mae'r weriniaeth honno yn gwarchod y rhanniad hanfodol a ddylai fodoli rhwng y wladwriaeth a chrefydd.

2008-06-04T15:27:00.000-07:00

Plaid Cymru - dewis ymgeiswyr Ewropeaidd

2008-05-27T14:54:00.000-07:00

Dros y mis neu ddau nesaf, fe fydd Plaid Cymru yn dewis ymgeiswyr ar gyfer etholiadau Senedd Ewrop. Jill Evans oedd ar ben y rhestr y tro diwethaf, a hi yw unig ASE Plaid Cymru. Ond er ei bod eisoes yn aelod o'r senedd, dyw hi ddim yn cael mynd i ben y rhestr yn ddi-wrthwynebiad. Mae etholiad mewnol yn cael ei gynnal i ddewis pwy fydd ar ben y rhestr, ac felly pwy fydd yn mynd i Frwsel. Ac mae'r etholiad hwnw wedi ennyn llid llawer o aelodau'r gogledd a'r gorllewin.
Mae Plaid Cymru yn dewis ymgeiswyr mewn hystings agored. Mae pob aelod yn cael gwahoddiad i fynychu cyfarfod hystings lleol, gan fwrw pleidlais ar ddiwedd y cyfarfod. Mewn etholiad cenedlaethol fel hwn (un "sedd" sydd gan Gymru yn Senedd Ewrop, gyda 4 aelod yn cynrychioli'r sedd honno), mae'r pleidleisiau sy'n cael eu bwrw ym mhob cyfarfod lleol yn cael eu rhoi at eu gilydd, a'r llefydd ar y rhestr yn cael eu dosrannu yn ol y cyfanswm cenedlaethol.
Dwi'n dweud "cyfarfodydd lleol", ond mae'n anodd gwybod os mai dyna'r disgrifiad cywir. Mae 7 cyfarfod yn cael ei gynnal i gyd, mewn 7 lleoliad. A lle yw'r lleoliadau hyn, meddai chi? Bangor, Wrecsam, Aberystwyth, Caerfyrddin, Abertawe, Caerdydd a'r Coed Duon. Felly os ydych chi'n byw yng Nghaerdydd mae'r cyfarfodydd yn dipyn yn fwy lleol nac os ydych chi'n byw yn.....Nolgellau, dyweder.
Nawr petai'r etholiad hwn yn etholiad cyhoeddus, yna fe fyddai disgwyl i dde-ddwyrain Cymru gael rhagor o gyfarfodydd. Wedi'r cyfan, yn y de-ddwyrain mae 2/3 o boblogaeth y wlad yn byw. Ond yr hyn sydd wedi osgoi sylw trefnwyr yr etholiad yw nad yw'r un cyfran o aelodau Plaid Cymru yn byw yn y de-ddwyrain. Fel y gwyddom ni i gyd, y gwrthwyneb sydd yn wir, gyda mwyafrif aelodau'r blaid yn byw yn y gorllewin (a'r gogledd orllewin yn benodol).
Mae 1500 o aelodau Plaid Cymru yn byw yn rhanbarth Meirion-Dwyfor. Ond does dim hystings yn cael ei gynnal yno. Os ydych chi'n byw yn Nolgellau, mae'n rhaid gyrru awr i gyrraedd yr hystings agosaf - gan ddewis rhwng Bangor neu Aberystwyth. Faint o aelodau'r rhanbarth yma sydd yn debygol o fwrw pleidlais, felly?
Dwi'n credu bod y sefyllfa yn un warthus, ac yn un sydd yn mynd i danseilio (ymhellach) hyder aelodau Plaid Cymru yn yr arweinyddiaeth. Mae aelodau Meirion-Dwyfor yn benodol yn mynd i deimlo eu bod wedi cael eu hamddifadu o'r cyfle i gyfrannu at ddewis aelod i'w cynrychioli yn Senedd Ewrop. Mae aelodau'r gogledd yn gyffredinol yn mynd i deimlo, unwaith eto, bod ystyriaethau y cadarnleoedd traddodiadol yn dod yn ail i ddymuniadau'r pencadlys yng Nghaerdydd. Ac fe ddylai bob aelod deimlo siom bod y blaid yn ymddwyn mewn modd mor amlwg annemocrataidd.
Yn y pen draw, mae'r penderfyniad i arddel y drefn hon o ddewis ymgeisydd yn ddyfais fwriadol sydd wedi ei chynllunio i wneud yn siwr bod yr ymgeisydd cywir yn cyrraedd top y rhestr. Rydym ni'n ffieiddio pan mae Llafur yn "parasiwtio" pobl i mewn i seddi saff. Oni ddylai aelodau'r blaid fod yr un mor uchel eu cloch pan mae arweinyddiaeth Plaid Cymru yn jerimandro er mwyn sicrhau canlyniad ffafriol mewn etholiad?

(Dwi wedi addasu'r neges hon, gan i mi ddweud yn wreiddiol i Jill Evans gael ei rhoi ar ben y rhestr oherwydd polisi Plaid Cymru o roi merched ar ben pob rhestr gyfrannol. Mae rhywun wedi cysylltu i ddweud bod hynny yn ffeithiol anghywir.)

Thatcher yn y Senedd

2008-05-21T04:38:00.000-07:00

Fe glywais i bwt o Taro'r Post ddoe, yn trafod a oedd hi'n addas cynnwys delwedd o Margaret Thatcher yng nghyntedd y Cynulliad (neu'r Senedd-nad-yw'n-senedd, i roi iddo'i enw llawn). Fel y gellid disgwyl, roedd Bethan Jenkins yn gwrthwynebu, ac Alun Cairns yn amddiffyn.
Dwi ddim yn credu bod angen mynd dros y dadleuon ynglyn a pham bod y darlun yn hollol briodol. Mae 'na lawer un wedi cyhuddo rhai Aelodau Cynulliad ifanc (ahem) o "student union politics" yn y gorffennol, a dyma yn union yw hyn. Pan oeddwn i yn y brifysgol yn Leeds, fe fuo 'na ymgyrch hir i rwystro'r Undeb Myfyrwyr rhag gwerthu y Sun, oherwydd ei fod yn anghydnaws ac anian gwleidyddol-gywir yr Undeb. Ac mae dadleuon Bethan Jenkins yn swnio yn debyg iawn i'r dadleuon a oedd yn cael eu gwyntyllu yn Undeb Leeds ddeng mlynedd yn ol.
Myth yw'r syniad fod Cymru yn wlad "wrth-geidwadol". Mae 'na nifer helaeth o Gymry wedi cefnogi'r Ceidwadwyr dros y blynyddoedd, ac - yn ol beth oedd gan John Davies i'w ddweud ddoe - fe enillon nhw rhyw 1/3 o'r bleidlais boblogaidd yn etholiad cyffredinol 1983. Ydi, mae Toriaid Cymreig yn leiafrif. Ond roeddwn i wastad wedi credu bod Bethan Jenkins a'i thebyg yn frwd dros amddiffyn hawliau lleiafrifoedd - heb son am warchod rhyddid mynegiant.

Sibrydion

2008-05-21T03:25:00.001-07:00

Dwi wedi clywed bod cefnogwyr y Coleg Ffederal Cymraeg ar fin cael siom. Yn ol pob tebyg, mae un arall o addewidion dogfen Cymru'n Un ar fin cael ei dorri. Fe fydd hi'n ddiddorol gweld pa spin gaiff ei rhoi ar y penderfyniad hwn.

Gyda llaw...

2008-05-16T02:59:00.001-07:00

Mae rhifyn Mai 2008 yn y siopau nawr. Llond gwlad o bethau difyr, gan gynnwys Hywel Williams yn trafod nawdd a chelfyddyd, Heini Gruffydd yn bwrw golwg ar ymateb Plaid Cymru i brotestiadau yn erbyn lladd y papur dyddiol Cymraeg, nifer o adolygiadau, a'r holl golofnwyr gwych sy'n ysgrifennu pob mis. A fel y gwelwch chi o'r clawr, dwi'n edrych ar gyflwr llyfrau plant Cymru (gyda help Cadwgan, y llygoden o'r Lleuad).

Dau begwn Plaid Cymru

2008-05-16T02:11:00.000-07:00

Mae gan Vaughan Roderick erthygl ddifyr ar ei flog heddiw, yn trafod sefyllfa Plaid Cymru yng Nghaerdydd. A dwi'n credu ei fod yn codi pwynt diddorol. Mae'r blaid yng Nghaerdydd wedi gorfod mabwysiadu polisi digon chwithig ar godi ysgol Gymraeg newydd yn Nhreganna - polisi sydd wedi ei lunio i geisio ennill cefnogaeth y trigolion di-Gymraeg tra'n peidio ac ypestio'r Cymry Cymraeg yn ormodol. Wrth gwrs, dyw'r polisi heb fod yn llwyddiant llwyr, ac mae nifer o rieni Cymraeg yr ardal yn teimlo bod Plaid Cymru wedi rhoi buddianau'r di-Gymraeg o flaen buddianau ei chefnogwyr traddodiadol.
Rwan, dwi'n ymwybodol bod llunio polisi addysg sydd yn plesio pawb - yn enwedig yn yr hinsawdd ariannol bresennol - yn dipyn o her. Felly dwi ddim am basio barn ar wendidau na ffaeleddau yr hyn mae grwp Plaid Cymru ar Gyngor Caerdydd yn ei wneud. Ond mae ei strategaeth yn amlygu rhywbeth sydd yn debygol o greu problemau tymor hir i'r blaid, dwi'n credu.
Yn araf bach, mae Plaid Cymru yn ennill tir mewn ardaloedd lle nad oes ganddi draddodiad o gefnogaeth gref - gyda Chaerdydd ar flaen y gad. Mae 'na nifer o fewnfudwyr o'r ardaloedd Cymraeg sydd wedi cyfrannu at y twf hwn - Gwenllian Landsdown ei hun, yn fwyaf amlwg - ond ar y cyfan, mae'r twf yma yn deillio o'r ffaith fod y blaid wedi llwyddo i ddenu cefnogwyr traddodiadol Llafur, gan gynnwys lleiafrifoedd ethnig. Bu'r gwrthwynebiad i'r Rhyfel yn Irac yn gymorth, wrth reswm, a dwi'n siwr bod ethol Mohammed Ashgar yn helpu i gryfhau statws y blaid ymhlith y gymuned Foslemaidd.
Tra mod i'n falch o weld Plaid Cymru yn llwyddo yn y brifddinas, mae ei strategaeth yn gwneud i mi bryderu rhyw ychydig. Fy ofn i yw bod y cefnogwyr newydd hyn yn cael ei denu at Blaid Cymru am resymau gwahanol i mi. Dwi'n aelod o'r blaid oherwydd mod i'n genedlaetholwr, ac yn benodol oherwydd fy mod i eisiau gwarchod dyfodol yr iaith Gymraeg. Mae'n anodd gen i gredu bod rhai o gefnogwyr newydd Plaid Cymru yng Nghaerdydd yn rhannu yr un blaenoriaethau a mi.
Nawr ar lefel leol, dyw hyn ddim yma nac acw. Fe all cynghorwyr Caerdydd wneud beth sydd orau i Gaerdydd, a chynghorwyr Gwynedd yr un fath yng Ngwynedd. Ond mae gan ganghenau lleol rol allweddol i'w chwarae yng ngwleidyddiaeth genedlaethol plaid, hefyd. Mae llwyddiant mewn etholiad cyffredinol yn dibynnu - i raddau helaeth - ar fyddin o weithwyr lleol sydd yn mynd allan i guro drysau a dosbarthu taflenni. A gan fod y cangenau lleol yn cyfrannu at lwyddiant cenedlaethol, mae ganddyn nhw hefyd yr hawl i gyfrannu at gyfeiriad cenedlaethol y blaid.
Mae hanes diweddar y Democratiaid Rhyddfrydol yn dangos peryglon dilyn y trywydd mae Plaid Cymru arno ar y funud. Mae'r blaid honno yn gweithredu yn gwbl wahanol o ardal i ardal. Yn ne-orllewin Lloegr, y Lib-Dems yw'r blaid sy'n herio cryfder traddodiadol y Toriaid, ac felly mae'n pwysleisio ei hagweddau rhyddfrydol traddodiadol. Yn ninasoedd mawr y gogledd a'r canolbarth, mae'n brwydro yn erbyn plaid Lafur gref, ac felly mae'n pwysleisio y traddodiad democrataidd-gymdeithasol, gan osod ei hun i'r chwith o Lafur.
Ond diffyg mawr y Lib-Dems yw ei anallu i ieuo'r ddwy adain at eu gilydd. Yn genedlaethol, mae hyn yn creu problemau dirfawr. Mae'n methu a saernio neges syml ynglyn a beth yw pwrpas y blaid. Yn fwy difrifol - fel y gwelwyd yma yn Nghymru wrth geisio llunio clymblaid yn y Cynulliad - mae'n methu a chymeryd penderfyniadau pwysig ynglyn a sut i lywodraethu. Ac mae hyn wedi golygu ei bod hi'n cael trafferth ail-adrodd ei llwyddiannau lleol yn genedlaethol.
Fy mhryder i yw bod Plaid Cymru mewn perygl o ddilyn yr un trywydd. Drwy ddenu mwy o etholwyr ac aelodau sydd a blaenoriaethau gwahanol i'r aelodau traddodiadol, fe fydd hi'n anoddach i'r blaid weithredu yn effeithiol ar y lefel genedlaethol. Mae perygl pellach y bydd hunaniaeth sylfaenol y blaid yn cael ei wanhau wrth i'w neges fynd yn un cymysg. Ac mae gen i ofn y bydd ei hymlyniad at nifer o egwyddorion craidd - ymlyniad digon bregus yn barod, o edrych ar weithredoedd ein Gweinidog Treftadaeth - yn cael ei tanseilio ymhellach.

(Wedi darllen hwn yn ol, dwi yn ymwybodol ei fod yn swnio ychydig yn grintachlyd. Nid dyma fy mwriad - dwi yn falch o weld Plaid Cymru yn llwyddo yn genedlaethol. Ond mi ydw i'n credu mai cario neges draddodiadol Plaid Cymru i'r ardaledd di-Gymraeg sydd angen ei wneud, yn hytrach na chwarae'r ffon ddeubig o geisio bod yn bopeth i bawb).

Buddugoliaeth annisgwyl

2008-05-05T03:05:00.000-07:00

Wel, fe ennillais i'r etholiad, sydd yn gymaint o syndod i mi a neb arall. Rhyw wythnos ynghynt, roeddwn i'n obeithiol, ond erbyn dechrau wythnos dwytha, roeddwn i'n argyhoeddedig mai colli fyswn i. I ddeud y gwir, roeddwn i wedi dechrau poeni y byswn i'n colli yn wael, a roeddwn i ofn y byswn yn siomi fy nghyd-aelodau, a oedd wedi bod yn gweithio mos galed ar fy rhan.
Yn y diwedd, fe ddiflanodd pleidlais Llafur. Yn 2004, roedd Godfrey Northam wedi cael 474 o bleidleisau, ac Arthur Rowlands (fy rhagflaenydd) wedi cael 438. Y tro yma, fe gefais i 485, ond syrthiodd pleidlais Mr Northam yn ddramatig, i 338.
Efallai bod y cwymp enfawr yma yn adlewyrchu amhoblogrwydd Llafur yn genedlaethol. Ond petai pleidlais Mr Northam wedi aros yr un fath a'r tro diwethaf, fe fyswn i wedi ennill o 11 pleidlais. Felly er nad amhoblogrwydd Gordon Brown a ennillodd y sedd i mi, dwi'n credu ei bod hi'n deg dweud mai i'r Prif Weinidog y dyliwn i ddiolch am fy mwyafrif sylweddol.
Nawr mae'r gwaith caled yn cychwyn, wrth reswm. Ar lefel sirol, mae'n rhaid i Blaid Cymru nawr benderfynnu sut i lywodraethu heb fwyafrif - ym maes addysg, ynghyd a phopeth arall. Fel y gallwch ddychmygu, mae gen i ddiddordeb yn yr elfen hon o fod yn gynghorydd, a dwi'n edrych ymlaen at gael cyfrannu at y drafodaeth.
Ond mae fy nghyfrifoldeb cyntaf i fy etholwyr. Dwi wedi cnocio ar gannoedd o ddrysau dros y mis diwethaf, ac mae llawer i un wedi gofyn am fy help i ddatrys problemau lleol. Dyma'r flaenoriaeth i mi ar y funud, felly.
Mae'r gwaith lleol yma yn rhan o orchwyl arall sydd gen i. Fel y mae Hogyn o Rachub wedi ei nodi, Llafur sydd wedi rheoli Rachub ers blynyddoedd maith - fel y dywedodd un o fy nghefnogwyr yn y pentref "Mae Rachub yn goch fel tan, cofia". Roedd Gerlan a Rachub yn arfer bod yn ddwy ward arwahan, yn ethol dau gynghorydd. Unwyd y ddwy ward wedi etholiad 2004, gan ddod a'r ddau bentref o dan reolaeth un cynghorydd - sef Godfrey Northam. Mae'r ffaith fy mod i wedi ennill y tro hwn yn golygu bod Rachub yn cael ei chynrychioli (ar lefel sirol) gan gynghorydd Plaid Cymru am y tro cyntaf............erioed, am wn i. Un her yw sicrhau nad tan siafins yw fy muddugoliaeth, drwy ddangos y gall Plaid Cymru gynrychioli buddianau'r pentref gystal a Llafur - a dal gafael ar y sedd mewn 4 blynedd. Mae ymgyrch etholiadol dda yn dechrau ar y bore ar ol yr etholiad, cofiwch. Dwi'n edrych ymlaen at 2012 yn barod.

Pedwar diwrnod i fynd......

2008-04-28T03:06:00.000-07:00

Mae'r ymgyrch etholiadol yn tynnu tua'r terfyn, ac mae'r glaw wedi dod. Mae gen i rhyw 50 o dai dwi angen ymweld a nhw rhwng rwan a dydd iau, er mwyn sicrhau bod y cefnogwyr i gyd wedi cael o leiaf un ymweliad. Felly gwlychu fydd rhaid.
Ges i ddianc o'r ward prynhawn dydd sadwrn, ac ymweld a Porthmadog. Un o'r pethau anoddaf efo sefyll etholiad ydi gorfod bod yn neis efo pawb. Dwi'n greadur digon surbwch ar adegau, a mae pethau'n medru mynd ar fy nerfau fi'n hawdd. Ond fedra i ddim fforddio gwneud dim bod yn gwenu a bod yn glen efo pawb yn Gerlan, rhag ofn i mi golli pleidlais. Braf oedd cael mynd i Port, a bod yn rhydd i ganu corn a codi dau fys ar yrrwyr gwael, unwaith eto.

Blinder etholiadol

2008-04-24T00:25:00.000-07:00

Wythnos sydd 'na tan yr etholiad, a dwi wedi ymla^dd. Dwi bron a gorffen mynd rownd y ward yn cnocio drysau, ond dwi heb gael ateb yn llawer iawn o'r tai, felly mae angen mynd yn ol. Ac ar ben popeth, mae angen sicrhau bod rhifyn nesaf Barn yn barod. Ar y funud, dwi'n codi ben bore, cerdded i lawr i'r swyddfa, gweithio tan ddiwedd y prynhawn ar Barn, mynd adref i weld y teulu am rhyw awr neu ddwy, ac yna canfasio am ddwy awr a hanner. Mae 'nghefn i'n brifio ar ol cerdded i fyny'r holl elltydd, a dwi'n breuddwydio am ffurflenni canfas.

Wrth gwrs, canlyniad hyn yw y bydd colli'r etholiad yn siom anferth i mi. Pan gychwynais i ar fy ymgyrch, roeddwn i'n derbyn y byddau Gerlan yn ward anodd i'w hennill, ac fe geisiais ddarbwyllo fy hun bod colli yn debygol iawn. Ond wrth i mi gyfarfod yr etholwyr, dwi wedi cael llawer iawn mwy o gefnogaeth nac yr oeddwn i'n disgwyl. Erbyn hyn, dwi'n argyhoeddedig bod modd ennill, ond yn bwysicach na hynny, dwi wirioneddol eisiau ennill.

Hwre!

2008-04-12T07:06:00.000-07:00

Mae Battlestar Galactica yn ei ol. Mae cyfres 4 yn dechrau ar Sky nos fawrth, ond dwi wedi llwyddo i'w gwylio hi yn barod. Ac, fel arfer, mae'n wych.

Cynhyrchwyd y gyfres gyntaf o BSG (fel yr ydym ni geeks yn ei hadnabod hi) nol ar ddiwedd y 70au, ond fe'i hatgyfodwyd hi rhyw bedair blynedd yn ol, gan roi gwedd wahanol iawn iddi. Mae'r gyfres wedi ei lleoli mewn rhan anghysbell o'r bydysawd, lle mae'r ddynol ryw yn byw mewn gweriniaeth anferth sy'n rheoli 12 planed. Un dydd, daw hil o robotiaid deallus - y Cylons - a dinistrio'r 12 blaned hyn, gan adael dim ond 50,000 o bobl yn dal yn fyw. Mae'r 50,000 yma yn dianc, wedi eu gwarchod gan yr unig long ofod sydd wedi goroesi'r ymosodiad, y Battlestar Galactica. Mae chwedloniaeth y ddynol ryw yn son am blaned o'r enw Earth, ac felly mae'r lynges-ofod yn cychwyn ar daith i chwilio am y ddaear, gyda'r Cylons ar ei gwarthau.

Yn hyn o beth, mae'r gyfres newydd yn dilyn yr un premise a'r gyfres wreiddiol. Ond tra bo'r BDG gwreiddiol yn raglen hwyliog, deuluol, mae'r fersiwn newydd yn alegori dywyll sydd yn trafod y rhyfel yn erbyn terfysgaeth. Wrth i'r llynges deithio ar hyd y gofod, mae'n rhaid iddyn nhw wynebu cwestiynnau dwys ynglyn a hawliau dynol, llywodraeth filwrol, a phroblemau llywodraethu mewn amser o ryfel. Dwi'n digwydd gwybod - drwy gyfaill i mi - mai hon yw hoff raglen deledu pennaeth Amnesty UK. Nid lol blentynaidd yw'r darn yma o sci-fi, coeliwch fi. Dyma ddarn o ddrama wleidyddol, ddifrifol, sydd yn digwydd bod wedi ei leoli yn y gofod.

Wedi dweud hynny, dwi'n dueddol o gytuno a Charlie Brooker yn y Guardian heddiw. Os nad ydych chi wedi gwylio'r gyfres hon o'r cychwyn, does fawr o bwrpas dechrau gyda'r gyfres newydd yma. Prynnwch y DVDs os oes gennych awydd dechrau dilyn y gyfres gwyddonias orau ers blynyddoedd maith.

Crefydd Gerlan

2008-04-12T06:55:00.000-07:00

Pan oeddwn i tua 13 oed, daeth hi'n bryd i mi gael fy nerbyn fel aelod llawn o fy nghapel lleol. Wedi dwys ystyried am rhyw bum munud, fe benderfynias i bod y cam mawr hwnw'n gyfle da i mi gael torri'n rhydd, ac fe ddywedais wrth fy rhieni nad oeddwn i'n bwriadu cael fy nerbyn, oherwydd mod i'n anffyddiwr. Ac ers hynny, dyw crefydd heb boeni rhyw lawer arna fi, a tydw i heb boeni crefydd.
Ond wrth gerdded o gwmpas Gerlan a Rachub yn canfasio ar gyfer yr etholiad, dwi wedi sylwi ar rywbeth rhyfedd. Petai dyn bach o mars yn glanio ar y ddaear, ac yn penderfynnu mynd am dro o gwmpas Gerlan a Rachub, fe fyddai'n debygol o feddwl mai Buddhism (Bwdiaeth?) yw prif grefydd yr ardal. Dwi wedi cnocio ar gannoedd o ddrysau dros yr wythnosau diwethaf, a heb weld yr un symbol Cristnogol (na Hindw, na Mwslemaidd chwaith). Ond mae 'na ddwsinau - yn llythrenol - o drigolion yr ardal wedi penderfynnu plannu Bwda bach tew tu allan i'w drws cefn, neu yn yr ardd. Ydi'r bobl yma i gyd yn Buddhists? Ta ydi'r Bwda wedi troi yn rhyw fath o fersiwn gyfoes o'r corach gardd? Oes 'na berygl bydd y ddau beth yn cael ei gyfuno rhyw ddydd, ac y bydd gerddi pobl yn llenwi gyda Bwdas yn pysgota, neu'r gwthio berfa. Neu, duw a'm helpo ni, Bwdas "powld" yn dangos eu tinau?

O.N.
Cyfeirio at yr erchyllbeth hwn ydw i

yn hytrach na awgrymu dim byd cas am y Bwda a'i ddilynwyr. Dwi ddim ishio ffwndamentalydd Bwdaidd yn dod draw i drio torri mhen i ffwrdd.

Methiant pwy?

2008-04-09T02:25:00.001-07:00

Mae 'na stori ddifyr ar wefan Cymru'r Byd bora 'ma. 'Methiant i ddenu cynghorwyr iau' yw'r pennawd, ac mae hi'n trafod oed pobl sy'n aelodau o gyngorau dosbarth Cymru. Digon teg. Ond yr hyn dwi'n fethu ei ddeallt yw'r gymhariaeth (feirniadol) sy'n cael ei gwneud yn yr erthygl. Mae Guto Thomas, yr awdur yn datgan "does dim newid wedi bod yn yr oedran ar gyfartaledd ers cyn yr etholiadau lleol diwetha yn ôl yn 2004". Onid ydi hyn yn hunan-amlwg? Hynny yw, yr un bobl sydd yn eistedd ar y cyngor heddiw ac oedd yn eistedd ar y cyngor ar ddechrau mis Mai 2004. Does 'na ddim etholiad wedi bod yn cyfamser, felly sut mae disgwyl i'r cyfartaledd oed newid? Onid ar ol etholiadau mis Mai yma y dylid gwneud y gymhariaeth?

Fel mae'n digwydd, mae gen i ddiddordeb personol yn y stori hon. Dwi'n ymgeisydd yn etholiadau Cyngor Sir Gwynedd eleni ar ran Plaid Cymru, a dwi'n meddwl mod i'n iawn i ddweud mai fi yw'r ieuengaf sy'n sefyll yn y sir. Fe sefais i bedair blynedd yn ol, ym Mangor; ond y tro yma dwi'n sefyll yn Gerlan, lle dwi'n byw erbyn hyn. Cyn 2004 roedd Gerlan ym meddiant Plaid Cymru. Newidwyd ffiniau'r ward, ac fe enillodd yr ymgeisydd Llafur o rhyw 30 pleidlais. Ond y tro hwnw, roedd 'na ddau incumbent yn brwydro yn erbyn eu gilydd. Y tro hwn, dwi'n newydd ddyfodiad, ac yn gorfod cystadlu gyda cynghorydd sydd yn uchel iawn ei barch yn lleol. Fe fydd hi'n dalcen caled i ddweud y lleiaf. Ond yr hyn sy'n fy nghysuro fi ydi mod i wedi cael nifer o bobl yn dweud eu bod am fwrw pleidlais drosta fi, oherwydd fy mod i'n wyneb newydd, ac yn perthyn i'r genhedlaeth iau. Gobeithio bod 'na ddigon ohonyn nhw i mi allu creu ypset ar Fai'r 1af.

Cerddoriaeth newydd

2008-03-29T02:29:00.000-07:00

Mae'r cofnod hwn yn dangos sut yr ydw i wedi syrthio ar ei hol hi efo cerddoriaeth. Roedd 'na gyfnod pan oeddwn i'n prynnu hanner dwsin o recordiau newydd bob penwythnos, a fyddai 'na ddim byd wedi llwyddo i lithro drwy fy rhwyd. Erbyn hyn, dwi'n dad i ddau o blant, mae pres yn brin, a dwi'm yn cofio'r tro dwytha i mi brynnu copi o Word, yr NME na unrhyw un o'r cylchgronnau hynod fasiynnol oedd yn pentyrru wrth ochr fy ngwely fi bum mlynedd yn ol (Comes with a Smile? Vice? ).
Cael hyrddiau o brynnu recordiau newydd ydw i dyddiau yma. Dwi'n cael rhyw banic, wrth feddwl bod yr obsesiwn sydd wedi fy nghynnal i ers bron i ugain mlynedd yn pylu. Pan ddaw'r panic, dwi'n rhuthro allan i brynnu (neu lawrlwytho) popeth y galla i.
Mi dorrodd fy iPod i wythnos dwytha, a diolch i haelioni'r cwmni yswiriant, mae 'na un newydd sbon wedi cyrraedd yn y post ddoe - sydd yn ysgogiad i mi fynd i chwilio am gerddoriaeth newydd i fynd arno fo.
Un o'r pethau sydd wastad wedi fy mhoeni fi ydi fy mod i wedi syrthio ar ei hol hi gyda chwilio am artistiaid newydd. Mae 'na rhyw faint o falchder yn perthyn i fod y cyntaf mewn criw i ddarganfod band gwych, neu gan arbennig. Peth trist iawn yw cyfaddae mod i'n dal i gofio mai fi oedd y cyntaf o'n criw ni o ffrindiau i sylweddoli mor wych yw 'First we take Manhattan' Leonard Cohen, neu mai fi oedd y cyntaf i brynnu albym gyntaf Phoenix. Erbyn heddiw, dwi'n gorfod dibynnu ar fy ffrindiau i awgrymu pethau i mi wrando arnyn nhw.
Efallai ei bod hi'n arwydd o pam mor ar-ei-hol-hi ydw i mai rwan dwi'n gwrando yn iawn ar Sufjan Stevens am y tro cyntaf. Dwi wedi clywed pytiau o'r blaen, a wedi hoffi yr hyn yr oeddwn i'n ei glywed. Ond tan i mi lawrlwytho The Avalanche wythnos yma, nes i ddim sylweddoli pam mor wych yw ei gerddoriaeth. Neu yn hytrach, pam mor berffaith mae ei gerddoriaeth yn gweddu fy chwaeth i. Er bod gen i gasgliad helaeth o gerddoriaeth, yn mynd o techno i tountry, indie kid ydw i yn y bon, ac indie kid eithaf fussy.
Mae bandiau indie pync yn iawn, ond y bandiau dwi'n wirioneddol wirioni arnyn nhw ydi bandiau indie "gwlyb" (fel y mae un ffrind yn mynnu eu disgrifio) - Bandiau indie pop, sy'n canu caneuon gyda alawon catchy, offerynnau 70au, a geiriau am gael eich bwlio yn yr ysgol a methu ffeindio cariad. Ar dop y rhestr mae Belle and Sebastian, gyda The Smiths, The Decemberists, The Shins, a Herman Dune yn dod yn eithaf agos ar ei hol. Ac mae Sufjan Stevens yn ffitio yn berffaith i mewn i'r categori yma.
Wrth gwrs, mae Sufjan Stevens o gwmpas ers blynyddoedd, ac mae pawb call wedi bod yn gwrando arno ers ymhell cyn fi. A does 'na neb yn mynd i fod yn impressed mod i wedi ei ddarganfod bum mlynedd yn ddiweddarach. Ond yn y pen draw, dyw hynny ddim yn newid y ffaith bod gwrando ar 'Chicago (acoustic version)' neu 'No Man's Land' wedi llwyddo i roi gwen anferth ar fy ngwyneb i droeon dros y dyddiad dwytha.

Just in case.......

2008-03-27T11:32:00.000-07:00

......you've wandered over here from Pop Culture Shock, this blog is written entirely in Welsh. So unless you're one of the fortunate 500,000 who speak the language of heaven, you're not going to understand much. But thanks for boosting my (rather pathetic) stats.

(Ymddiheuriadau i bawb arall am orfod troi at yr iaith fain)

Erthygl am Alan Moore

2008-03-27T11:23:00.000-07:00

Os oes gan unrhyw un ddiddordeb, dwi wedi ysgrifennu adolygiad o lyfr diweddaraf Alan Moore - The League of Extraordinary Gentlemen : The Black Dossier - sydd i'w ganfod ar wefan Pop Culture Shock.

Adolygiad Saesneg yw hwn, wrth reswm, ac mae wedi ei anelu at bobl sydd eisoes yn eithaf cyfarwydd a byd comics. Ond os oes gennych chi ddiddordeb yn y maes, ac os ydych chi'n gyfarwydd a gwaith Moore, yna cerwch draw am sbec.

Llyfr y flwyddyn eto

2008-03-24T13:08:00.001-07:00

Gyda llaw, fe anghofiais i longyfarch Gareth Miles am gyrraedd rhestr hir llyfr y flwyddyn - mae yntau'n un o golofnwyr Barn, ac yn un o awduron gorau Cymru. Diolch byth ei fod yn cael y gydnabyddiaeth mae'n ei haeddu.

Y llefydd rhyfeddaf

2008-03-24T12:55:00.000-07:00

Dwi newydd orffen darllen y bennod olaf o Y : The Last Man, sef cyfres gomics wych gan Brian K. Vaughan, awdur 32 oed o Cleveland, Ohio. Ym mhennod gyntaf Y, mae pla yn lladd pob mamal gwrywaidd ar y ddaear, ac eithrio Americanwr ifanc o'r enw Yorick Brown a'i fwnci Ampersand. Dros y 60 rhifyn nesaf, mae Yorick ac Ampersand yn teithio i bedwar ban y byd newydd benywaidd, yng ngwmni secret agent benywaidd - 355 - ac arbenigwraig mewn clonio, Dr Alison Mann. Mae Mann yn chwilio am ffordd i greu'r genhedlaeth nesaf o bobl, tra bo Yorick yn ceisio dod o hyd i'w gariad, oedd yn Awstralia pan ddaeth y pla.
Mae'n gomic gwych, yn llawn dychymyg a ffraethineb. Ond yr hyn a ddaliodd fy sylw i ynglyn a'r rhifyn olaf oedd y ddau banel canlynol. (Cliciwch ar y llun er mwyn ei wneud yn ddigon mawr i allu darllen y testun)

Sut mae bachgen o Cleveland, sy'n gweithio yn Efrog Newydd, drwy cyfrwng y Saesneg, ar gyfer cynulleidfa rhyngwladol yn dod i wybod am hen draddodiadau'r Cymry? Taswn i'n gofyn i ddwsin o fy ffrindia i, dwi ddim yn credu y byddai un ohonyn nhw'n gyfarwydd a'r traddodiad hwn, ac eto, rhywsut mae wedi gwneud argraff ar Brian K. Vaughan. Rhyfeddol.

Llyfr y Flwyddyn

2008-03-12T14:53:00.001-07:00

Gai fod y cyntaf i longyfarch dau o golofnwyr Barn - Richard Wyn Jones ac Elin Llwyd Morgan - am gyrraedd rhestr hir Llyfr y Flwyddyn 2008. Dwi'n credu bod y ddau ohoyn nhw yn llawn haeddu'r wobr, ac yn dymuno pob lwc iddynt.

Rhifyn diweddaraf Barn

2008-03-12T13:48:00.001-07:00

Dwi newydd dderbyn fy nghopi fi o rifyn Mawrth 2008 o Barn, felly fe ddylai gyrraedd tanysgrifwyr a'r siopau yn y diwrnod neu ddau nesaf. Os oes gan unrhyw un ddiddordeb, dyma'r clawr (gwaith Marc Rees Jones)

Tal aelodau

2008-03-07T14:10:00.000-08:00

Mae 'na ffrae od wedi codi yn y Cynulliad heddiw, a hynny ynglyn a chyflogau'r aelodau. Mae Vaughan Roderick yn nes at y peth na fi, felly am esboniad llawn o beth sydd wedi digwydd, ewch draw i'w flog ef.

Dwi'n dweud ei bod hi'n ffrae od oherwydd fy mod i'n crafu fy mhen ynglyn a pham ei bod hi wedi codi. Mae 6 o aelodau Plaid Cymru wedi penderfynnu beirniadu'r codiad cyflog, gan greu rhwyg rhyngthyn nhw a gweddill yr aelodau. Dwi ddim yn synnu bod aelodau megis Bethan Jenkins, Nerys Evans a Leanne Wood wedi dewis gwneud hyn. Mae'n gwbl gydnaws a'u hanian gwleidyddol, y nhw yw awkward squad y blaid, a does ganddyn nhw ddim parch at y chwip. Mae enw Alun Ffred Jones yn syndod, fodd bynnag. Er nad yw Alun Ffred yn weinidog, mae yn un o ffigyrau pwysicaf Plaid Cymru, ac mae'n gyfrifol am gyd-lynnu llawer o bolisiau'r blaid yng Nghaerdydd. I fod yn blaen, dyw Alun Ffred ddim yn rebel naturiol.

Nawr dwi'n gweld dwy ochr y ddadl yn y fan hyn. Fy marn bersonol i yw bod ACau yn cael tal cymharol isel, o ystyried natur eu gwaith. Mae'r swydd yn un galed, yn aml yn syrffedus, dyw rhywun ddim yn cael llawer o seibiant. Ydi, mae £50,000 ( a lot o gostau) yn arian da i ni bobl gyffredin, ond dwi ddim yn credu ei fod yn adlewyrchu'r gwaith sydd yn cael ei wneud. Fe fyddai aelodau megis Alun Ffred (cyn-gynhyrchydd teledu) neu Dai Lloyd (cyn-feddyg teulu) wedi cymeryd gostyngiad yn eu cyflog i fynd i'r Cynulliad.

Ac mae'r gymhariaeth gyda'r gwasanaethau cyhoeddus yn un wirion. Pwrpas codiad cyflog yn y sector gyhoeddus yw sicrhau bod chwyddiant ddim yn di-brisio incwm dros amser. Mae codiad cyflog arfaethedig yr ACau yn lawer mwy na hynny - mae'n fodd o gydnabod y ffaith bod gwaith yr aelodau wedi cynyddu, diolch i bwerau newydd Deddf Llywodraeth Cymru 2006. Gan fod y gwaith o fod yn AC wedi newid yn sylfaenol yn y flwyddyn ddiwethaf, a'r baich wedi cynyddu, mae'n berffaith rhesymol bod eu cyflogau yn codi hefyd. Tal newydd am wneud joban newydd yw hyn, yn y bon.

Wedi deud hyn i gyd, dwi yn deallt gwerth gwneud safiad ar y mater. Dyma'r tro cyntaf i Blaid Cymru lywodraethu, ac mae gwrthod codiad cyflog yn help i sefydlu delwedd y blaid fel un sydd yn gwrthod cael ei llygru gan wobrwyon materol grym. Drwy wrthod cyflog uwch, mae'r ACau yma yn tanlinellu'r syniad mai cyflawni gwasanaeth cymdeithasol mae nhw, yn hytrach na troi'r dwr i'w melinau eu hunain. Strategaeth ddigon craff, o ystyried bod llawer o'u cefnogwyr traddodiadol eisoes wedi bod yn cyhuddo Plaid Cymru o gael ei llygru gan lywodraeth.

Y broblem yw bod Plaid Cymru wedi bod yn hynod ofalus i sicrhau undod y glymblaid lywodraethol. Rwan, beth bynnag mae'r cyhoedd yn ei feddwl o safiad yr AC yma, mae'n sicr o fod yn amhoblogaidd ymhlith nifer o'u cyd-aelodau. Mae 'na bwysau nawr ar i'r aelodau eraill i wrthod derbyn y codiad cyflog, a bydd unrhyw un sydd yn ei dderbyn yn edrych fel fat cat. Petawn i'n AC, fe fyddwn i'n eithaf blin o weld fy nghodiad cyflog yn cael ei aberthu er mwyn i Bethan Jenkins allu ennill tipyn o kudos gyda'r werin.

Felly mae'r safiad hwn yn un problemataidd i Blaid Cymru, ac yn un sydd yn debyg o greu rhwygiadau carfannol yn y llywodraeth. Fel un sydd a amheuon dwfn ynglyn a'r glymblaid, dwi ddim yn credu bod hyn yn drychineb yn ei hun. Ond pam dewis peryglu'r status quo dros bwnc sydd mor ymylol i fywydau'r rhan fwyaf o bobl? Onid oes 'na frwydrau llawer iawn mwy teilwng y gallai rebeliaid Plaid Cymru fod yn eu hymladd gyda'r llywodraeth? Hyn-a-hyn o weithiau y bydd modd rhoi cic fach gyhoeddus i'r glymblaid er mwyn helpu i gael y maen i'r wal ar bwnc arbennig. Heb fynd i swnio fel ton gron, oni fyddai wedi bod yn ddoethach gwneud stwr ynglyn a pholisi llywodraethol yr oedd pobl yn wirioneddol aniddig yn ei gylch......megis y papur dyddiol Cymraeg, efallai?

Pam darllen comics?

2008-03-05T06:13:00.000-08:00

Mae 'na sawl un yn gofyn pam mod i'n darllen comics. Dwi'n rhywun sydd yn ymddiddori mewn pethau uchel-ael fel gwleidyddiaeth a llenyddiaeth "go iawn" yn trafferth efo straeon plant bach. Yn wreiddiol, dwi'n credu mai'r cynnwys, a nid y cyfrwng oedd yn apelio. I mi, mae straeon am ddynion gyda phwerau goruwchnaturiol yn gweithio yn well mewn cyfrwng gweledol. I ddefnyddio'r engrhaifft enwocaf, dwi ddim yn credu y byddai'r llenor mwyaf yn gallu cyfleu yr olygfa hon

gystal ac y gwnaeth Siegel a Shuster yn rhifyn cyntaf Action Comics. Dwi'n siwr y byddai modd sgwenu nofel dda am Superman, ond yn y pen draw, dwi'n credu bod ymdriniaeth weledol yn gweithio yn well nac un eiriol.

Y broblem gyda'r esboniad hwn yw nad darllen comics am superheroes yn unig y bydda i. Dwi wastad wedi bod yn hoff o waith Gilbert Hernandez (Love and Rockets) a Daniel Clowes (Ghost World) - comics sydd yn ymdrin a bywyd bob dydd yn America. Yn ddiweddar, dwi wedi gwirioni ar waith Adrian Tomine, sy'n ysgrifennu straeon byrion am bobl ifanc unig, misanthropic - eto yn America. Does neb yn taflu ceir drwy'r awyr yn y comics hyn, ac fe fyddai modd iddyn nhw weithio lawn gystal fel nofelau neu straeon byrion. Pam felly mod i'n cael y fath foddhad o weld y straeon yma wedi eu darlunio?

Dwn i ddim os ydw i'n gwybod yr ateb. Mae'r ffaith eu bod nhw wedi eu darlunio yn dda yn help, mae'n siwr. Ond efallai fy mod i - sydd wedi fy magu ar deledu, ffilm a gemau cyfrifiadur - yn licio'r ffaith bod comics yn cynnig ffordd gynt o ddarllen straeon. Dwi wastad wedi bod yn un di-amynedd, a dwi wastad wedi bod yn ddarllenwr barus. Os ydw i'n mwynhau nofel, yna dwi'n llamu dros y geiriau yn aml, yn ysu i gael gwybod beth sy'n digwydd nesaf. Fues i rioed yn or-hoff o nofelwyr stylistic - cymeriadau a phlot da sydd yn gwneud nofel werth chweil i mi. Felly mae 'na rhywbeth delfrydol am gomic. Yn hytrach na darllen disgrifiad o sefyllfaoedd, dwi'n eu gweld o flaen fy llygaid. A does dim rhanniad rhwng y ddeialog a'r disgrifiad - rhywsut dwi'n llwyddo i dreulio'r ddau beth ar yr un pryd, gan neidio o un panel i'r llall. Mae darllen comic wedi ei sgwenu yn dda yn gallu bod fel dilyn sgwrs go iawn - mae rhythm naturiol y geiriau yn dod i'r amlwg.

Dwi'n dal i ddarllen digon o nofelau, cofiwch, ac yn eu mwynhau yn arw. Ond mae 'na bleser arbennig i'w gael o allu codi comic, a'i ddarllen o'i gychwyn i'w ddiwedd mewn awr neu ddwy.

Mad Men

2008-03-03T14:19:00.000-08:00

Dwi newydd orffen gwylio pennod gyntaf Mad Men, cyfres newydd o America sy'n cael ei darlledu ar BBC 4. Un o awduron The Sopranos sydd yn gyfrifol am ddyfeisio'r syniad, ac am y sgript, ac mae'n dilyn hanes criw o ddynion yn gweithio mewn cwmni hysbysebion yn Efrog Newydd ar ddechrau'r 60au.
Roedd y bennod gyntaf yn addawol iawn. Am unwaith, doedd hi ddim yn dioddef yn ormodol o pilot-itis. Yn America, mae nifer fawr o raglenni peilot yn cael eu cynhyrchu bob blwyddyn, a dim ond canran fechan o'r rhain sydd yn tyfy o fod yn un pennod i fod yn gyfres lawn. Felly mae 'na dueddiad i bennodau cyntaf cyfresi geisio gwasgu cymaint a sy'n bosib i mewn i awr o deledu. Trafferth hyn yw bod pob syniad da wedi eu pentrynnu ar bennau eu gilydd yn y bennod gyntaf - sydd yn creu cur pen - a mae'r cynhyrchwyr yn crafu am syniadau i lewni'r 12 neu 24 pennod arall. Gwyliwch gyfresi cyntaf 24 neu Prison Break os ydych chi eisiau gweld be dwi'n ei feddwl.
Felly mantais fawr Mad Men oedd ei bod hi'n codi blys ar rhywun, heb ddangos gormod. Roedd 'na ddigon o stori yn y bennod gyntaf i dynnu rhywun i mewn, ond doedd na'm gormod o bwdin. I mi, hanfod y teledu gorau yw'r gallu i osod tempo stori yn dda. Does dim rhaid i bob llofruddiaeth gael ei datrys mewn awr o deledu, a does dim rhaid i bob pennod orffen gyda cliffhanger. Mae gan y gynulleidfa gof, ac mae posib cynnal diddordeb pobl mewn straeon sydd yn parhau dros gyfres gyfan. Drwy gydnabod hyn, a thrwy adeiladu straeon sydd yn cael amser i ddatblygu yn naturiol, mae cynhyrchwyr cyfresi megis The Wire a Deadwood wedi llwyddo gystal. Ac roeddwn i'n teimlo bod awdur Mad Men wedi llwyddo i strwythuro pennod agoriadol y gyfres hon yn wych.
Y draffeth ydi fy mod i'n wyliwr di-amynedd. Dyw un pennod ar y tro ddim yn ddigon, yn aml iawn. A dwi'n gyndyn o aros wythnos rhwng pennodau. Yn aml iawn wna i ddim gwylio cyfres wrth iddi gael ei darlledu. Fe arhosa i tan mae'r pennodau i gyd wedi eu cadw ar y Sky +, neu tan i'r gyfres ddod allan fel box set DVD, a gwylio'r pennodau i gyd mewn ychydig ddyddiau. Dyw hynny ddim yn bosib gyda Mad Men, felly beth fedra i ei wneud?
Fe allwn i chwilio'r we. Fe wn i nad yw hi'n gyfreithlon i mi lawrlwytho rhaglenni teledu oddi ar y we, oni bai fy mod i'n gwneud hynny drwy wefan swyddogol. Ond pa wahaniaeth mae'n ei wneud os ydw i'n gwylio Mad Men ar BBC4 neu ar fy nghyfrifiadur? Dyw'r BBC ddim yn colli refeniw hysbysebion, am resymau amlwg. Dwi wedi talu am yr hawl i wylio rhaglenni'r BBC drwy fy nhrwydded, felly pa ots os ydw i'n gwneud hynny drwy wefan TV Torrents, yn hytrach nac ar yr iPlayer?

Jennie

2008-02-29T01:15:00.000-08:00

Neithiwr bues i'n gwylio Jennie, rhaglen Cambrensis am Jennie Eirian Davies. Fe fues i'n gweithio fel cynhyrchydd/gyfarwyddwr rhaglenni ffeithiol i S4C am flynyddoedd, a dwi'n dal i gymeryd diddordeb yn y maes.
Drama-ddogfen oedd Jennie, ond roedd Arwel Ellis Owen wedi bod yn hynod ddyfeisgar gyda'r gwaith dramateiddio. Yn aml iawn, mae deunydd wedi ei "ail-greu" mewn rhaglenni dogfen yno am reswm penodol - does dim ffilm archif ar gael i ddarlunio'r stori, ac felly mae'r cyfarwyddwr yn gorfod creu ei archif ei hun. Gwendid y dechneg hon yw ei bod hi'n un ddrud i'w gwneud yn iawn, ac o'i gwneud yn wael, mae hi'n tanseilio hygrededd y rhaglen. Osgoi dilyn y trywydd yma wnaeth cynhyrchydd Jennie. Yn hytrach na cheisio ail-greu y cyfnod yn llythrennol, aeth ati i saethu cyfres o fonologau, wedi eu gosod ar set theatr. Roedd hyn yn golygu bod y gwaith wedi ei ddramateiddio yn dod a ni yn nes at hanfod cymeriad Jennie Eirian Davies, yn hytrach na dim ond llenwi tyllau gweledol yn y rhaglen. A diolch i berfformiad da iawn gan Rhian Morgan, roedd y dilyniannau hyn yn bleser i'w gwylio.
Doedd hi ddim yn rhaglen ddi-fai, fodd hynny. Rhwng y darnau wedi eu dramateiddio, roedd cyfres o gyfweliadau gyda theulu, cyfeillion a chydnabod Jennie Eirian. Roedd y rhain wedi eu saethu yn uffernol o wael, heb roi unrhyw ystyriaeth i sut yr oedden wedi eu gosod. Ac yn aml iawn, doedd y cyfweliadau ddim yn llifo i'w gilydd yn rhwydd, nac yn asio yn arbennig o dda gyda'r rhannau wedi eu dramateiddio. Roedd 'na adegau lle roedd angen cryfhau'r naratif a oedd yn gwau'r cwbl at ei gilydd.
Ond er bod 'na wallau technegol i'r rhaglen, roedd ganddi un rhinwedd bendant. Roedd hi'n ddifyr. A trafferth llawer iawn o raglenni S4C ar hyn o bryd yw eu bod nhw'n hynod o aniddorol. Mae nhw'n edrych yn slic iawn, ond mae eu cynnwys yn ddiflas. A rhowch i mi raglen ddifyr, wallus, yn hytrach na rhaglen ddiflas, slic, unrhyw ddydd.

Wel wir....

2008-02-28T12:12:00.000-08:00

Yn ol blog Vaughan Roderick mae Peter Hain wedi bod yn galw am leihau dibyniaeth yr economi Gymreig ar y sector gyhoeddus. Dyna'n union y bues i'n ei ddeud yn fy ngholofn olygyddol ddiwethaf, yn Barn mis Chwefror. Sgwn i os yw David Dickinson San Steffan wedi dechrau troi at y wasg Gymraeg am arweiniad?

(Gyda llaw, diolch i bawb sydd wedi bod yn darllen y blog yma hyd yn hyn. Dwi wedi synnu gyda'r ymateb, ac yn wirioneddol werthfawrogi'r sylwadau sydd wedi eu gadael. Ond gai ofyn cwestiwn? Faint ohonoch chi sydd yn darllen Barn bob mis? Mae 'na rifyn newydd ar ei ffordd ddiwedd wythnos nesa - beth am ddangos i Rhodri Glyn Thomas bod defnyddwyr y we hefyd yn darllen y wasg draddodiadol drwy brynnu copi?)

Ac yn waeth byth....

2008-02-26T13:29:00.001-08:00

Ydw i wedi sillafu Robyn Lewis yn gywir?

Dwi newydd ystyried.....

2008-02-26T13:26:00.000-08:00

Gyda'r holl dantro 'ma am y papur dyddiol Cymraeg dwi wedi bod yn ei wneud - y torri calon, y gweld bai ar genedlaetholwyr egwan, yr anallu i faddau nac anghofio, y methu cysgu'r nos am fy mod i'n llawn casineb - oes 'na berygl mod i'n troi yn fersiwn ifanc o Robyn Lewis?